......................................................................... του λογοτεχνικού περιοδικού ΥΦΟΣ *

Η Φωτό Μου
Ξεφυλλίζοντας... με τον Πάνο Αϊβαλή



"O άνθρωπος πρέπει κάθε μέρα ν᾽ακούει ένα γλυκό τραγούδι, να διαβάζει ένα ωραίο ποίημα, να βλέπει μια ωραία εικόνα και, αν είναι δυνατόν, να διατυπώνει μερικές ιδέες. Αλλιώτικα χάνει το αίσθημα του καλού και την τάση προς αυτό...". Γκαίτε.

ΥΦΟΣ

ΥΦΟΣ
.................................................................Η ΣΕΛΙΔΑ ΤΟΥ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟΥ ΥΦΟΣ πατήστε πάνω στο εικονίδιο

Σάββατο, 4 Μαΐου 2019

Μια «βόλτα» στο ανέκδοτο αρχείο του Νικόλα Άσιμου

Φωτογραφίες, σπάνια χειρόγραφα με στίχους, προσωπικές σημειώσεις, καταγγελίες συνθέτουν την έκθεση «Ελάτε μαζί μας μια βόλτα» που εγκαινιάζεται σήμερα στο «Ρομάντσο» και φέρνει τον κόσμο απ' ευθείας σε επαφή με το σύμπαν του ιδιότυπου καλλιτέχνη, ενώ παράλληλα εμπνέει σύγχρονους εικαστικούς και μουσικούς.

«ΜETAFURFURIES ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ Ελάτε μαζί μας μια βόλτα Θα σας ανοίξουνε τα μάτια», έγραφε στο πλακάτ ο Νικόλας Ασιμος. Καλλιτέχνης δρόμου στα Εξάρχεια έστηνε, στις αρχές της δεκαετίας του '80, τα αυτοσχέδια συμβάντα του, τις περφόρμανς του όπως λέμε όλοι σήμερα. Η ασπρόμαυρη φωτογραφία σώζεται και υπήρξε έμπνευση, κατά κάποιο τρόπο, για μια «βόλτα» στον κόσμο του Ασιμου.
Μαζί με ορισμένες ακόμα σπάνιες, χειρόγραφα με στίχους, προσωπικές σημειώσεις και σελίδες με την κοσμοθεωρία του για τους ανθρώπους, καταγγελίες, η δήλωση του 105 που ζητάει να μην αναγράφεται θρήσκευμα στην ταυτότητά του, η 8σέλιδη επιστολή που συνέταξε για τον διευθυντή της «Ελευθεροτυπίας» Σεραφείμ Φυντανίδη μετά τη συνέντευξή του (από τις σπάνιες και ιστορική πλέον) που έδωσε στον Γιώργο Βιδάλη τον Μάη του 1987, λιγότερο από έναν χρόνο πριν βάλει τέλος στη ζωή του, αφίσες από τις συναυλίες του με ολόκληρα κείμενα περιλαμβάνονται στο ανέκδοτο αρχείο με ντοκουμέντα της προσωπικής ζωής του Νικόλα Ασιμου (20/8/1949 Θεσσαλονίκη - 17/3/1988 Εξάρχεια). Παρουσιάζεται για πρώτη φορά στην έκθεση «Ελάτε μαζί μας μια βόλτα» που ξεκινάει σήμερα στο «Ρομάντσο», με πρόθεση να έρθει το κοινό απ' ευθείας σε επαφή με το σύμπαν του ιδιότυπου καλλιτέχνη.
Με καταβολές από το θέατρο, ταλαντούχος μουσικός με κοινωνική συνείδηση, πολιτική σκέψη και θέση, οργισμένος και τρυφερός ποιητής, ανένταχτος σε καλλιτεχνικά ρεύματα και πολιτικά κόμματα, αυθεντικός, διαβασμένος και «αγνός», όπως λένε πολλοί απ' όσους τον γνώρισαν, έμελλε να διαγράψει έναν λαμπρό κύκλο. Και επειδή ήταν ενάντια σε οποιοδήποτε κατεστημένο, η εποχή του τού γύρισε την πλάτη. Αναγνωρίστηκε μετά θάνατον και αγνοήθηκε η επιθυμία του «παρακαλώ τους δημοσιογράφους κι άλλους έξυπνους να μην ασχοληθούν μαζί μου γιατί δεν ξέρουν».
Την εκφράζει και στη συνέντευξή του («Ελευθεροτυπία» 11/5/1987): «Εχω γίνει γήπεδο και παίξανε όλοι στο κορμί μου και στο μυαλό μου είναι όλα τα παιχνίδια των αιώνων, αλλά η πνοή μου θα γενεί το ηφαίστειο της βροχής. Κι έχω μια τελευταία επιθυμία. Γιατί ένας πολέμαρχος πάντα την έχει: Αν με σκοτώσει κάποιος, γιατί δεν πρόκειται να σκοτωθώ μονάχος, ούτε ν’ αυτοκτονήσω, όπως προσπάθησαν μερικοί να με δηλητηριάσουν πληρώνοντας τους απατεώνες γιατρούς τους, θέλω να με ξεχάσετε όλοι. Κι ούτε ποτέ ν’ αναφέρετε το όνομά μου, γιατί δεν θέλω καμία στρέβλωση και καμία δολοφονία στο όνομά μου».Η έκθεση του αρχείου του φωτίζει απ' ευθείας τον Ασιμο, όπως λέει στην «Εφ.Συν.» ο εμπνευστής και διοργανωτής της, ο Φώτης Καραγεωργίου.
«Θέλω να φέρω τον κόσμο σε επαφή με το αρχείο του, όχι με μύθους, αδικίες και μυθολογίες που δεν βασίζονται πουθενά. Εχουν γραφτεί και ειπωθεί πολλά. Η έκθεση είναι το εργαστήριο της τελευταίας περιόδου, από το 1983 μέχρι το τέλος της ζωής του. Περιλαμβάνει χειρόγραφα όπου εκτός από γνωστά τραγούδια του, "Ο Μπαγάσας", "Αγαπάω και αδιαφορώ", "Καταρρέω", υπάρχουν πολλά άγνωστα και ανέκδοτα υπό μορφή στίχων, σημειώσεις, διορθώσεις, σκέψεις, η αντίληψή του για τους ανθρώπους, για τη βόλτα, ή καταγγελίες "ο τάδε με κορόιδεψε" ή "με εξαπάτησε"».Ολα βρέθηκαν στο τελευταίο σπίτι-μαγαζί του στην οδό Καλλιδρομίου 55, διασώθηκαν από τον αδελφό του Δημήτρη Ασημόπουλο που τα παραχώρησε για την έκθεση μαζί με τη σύμφωνη γνώμη της κόρης του, Λίλιαν Χαριτάκη-Ασιμου.

«Δεν πρόκειται για αφιέρωμα. Πρωτίστως με ενδιέφερε να αναδειχθεί η πολύπλευρη ενασχόλησή του με την τέχνη και οι θέσεις του. Το σκέφτομαι από το 2013. Στα Εξάρχεια μύριζε πολύ Ασιμο η κατάσταση της εποχής. Κοινωνικοπολιτικά μου θύμιζε ότι διεκδικούσε και ο ίδιος, τον τρόπο που έγραφε να αντισταθούμε, να μιλήσουμε για πράγματα που γίνονται για εμάς χωρίς εμάς. Τελικά τα πράγματα ωρίμασαν για να γίνει η έκθεση τώρα».

Με αφορμή το αρχείο, δημιουργούν και εκθέτουν εγκαταστάσεις, χαρακτικά, επίτοιχα, εγκατάστασεις-περφόρμανς, video art οι 15 εικαστικοί καλλιτέχνες: Μαρία Ανδρέου, Φίλιππος Βασιλείου, Αλέκος Βέργης, Αλέξανδρος Βούτσας, Θωμάς Γαλάτος, Αλεξάνδρα Δαμιράλη, Εριόν Καπάι, Φώτης Καραγεωργίου, Σοφία Κοσμίδου, Αντόν Κουσμίτσεβ, Αιμιλία Παπαφιλίππου (έγραψε και το κείμενο του καταλόγου), Χριστίνα Παπαφιλίππου, Δημήτρης Πουλικάκος, Νίκος Σταθόπουλος, Λίλιαν Χαριτάκη-Ασιμου.

Συναυλίες

Η έκθεση τελεί υπό την αιγίδα της ΑΣΚΤ και η διοργάνωση περιλαμβάνει συναυλίες (3-4/5, 15/5) με εξαιρετικούς καλλιτέχνες.

 3/5

Mανώλης Κουτσονάνος
Γιώργος Μπίλιος
Adedeji Adetayo & Monique Kabasele
Mode Plaga
4/5
Δημήτρης Πουλικάκος & Νίκος Σπυρόπουλος
Ανδρέας Γκομόζιας & Δημήτρης Πολύτιμος
Vasilis Giaslakiotis-Dretta
Guest: Χαΐνης Δημήτρης Αποστολάκης, Φοίβος Δεληβοριάς
15/5
Αγγελική Τουμπανάκη
One Nation Underground
The Interchange Jazz Trio
Guest: Γιάννης Χαρούλης
Info: 3-15 Μαΐου, Bios-Ρομάντσο, Αναξαγόρα 3. Είσοδος στις εκθέσεις δωρεάν. Συναυλίες: 7€, έναρξη 20.30.

Παρασκευή, 26 Απριλίου 2019

Το Ίδρυμα Ωνάση δημοσιεύει την ψηφιακή συλλογή του αρχείου Καβάφη


Είχατε ποτέ φανταστεί ότι θα μπορούσατε να βρείτε στο διαδίκτυο χειρόγραφα, φωτογραφίες, κείμενα ημερολογιακού χαρακτήρα και προσωπικά αντικείμενα του Κ. Π Καβάφη; Το Ίδρυμα Ωνάση ψηφιοποίησε περισσότερα από 2.000 αρχειακά τεκμήρια που είναι πλέον διαθέσιμα σε όλους στην ψηφιακή συλλογή του αρχείου Καβάφη και σύντομα θα εγκαινιάσει έναν χώρο στο κέντρο της Αθήνας που θα φιλοξενεί τη βιβλιοθήκη του αλεξανδρινού ποιητή, δημιουργώντας ένα οικιστικό τρίγωνο πολιτισμού και παιδείας στο κέντρο της Αθήνας που θα περιλαμβάνει το Αρχείο Καβάφη, την Ωνάσειο Βιβλιοθήκη, αλλά και το κτίριο του Onassis AiR. Μπορείτε να επισκεφθείτε την ψηφιακή συλλογή του Αρχείου Καβάφη εδώ.
Το αρχείο Καβάφη περιήλθε στη διαχείριση του Ιδρύματος Ωνάση στα τέλη του 2012, εξασφαλίζοντας την παραμονή του στην Ελλάδα και αποφεύγοντας ενδεχόμενο κατακερματισμό του. Σκοπός του αρχείου Καβάφη είναι η προστασία του αρχειακού υλικού που συνδέεται με τον κορυφαίο ποιητή, στόχος ήταν και παραμένει η ανοιχτότητα και η ελεύθερη πρόσβασή του σε κοινό και ερευνητές, καθώς και η διάδοση του διεθνούς χαρακτήρα της ποίησης του Αλεξανδρινού ποιητή, ύστερα από την ψηφιοποίηση και εκ νέου τεκμηρίωσή του στα ελληνικά και στα αγγλικά.
Ο K. Π. Καβάφης, παράλληλα με την έντυπη κυκλοφορία των ποιημάτων του σε τεύχη, συνήθιζε να προσφέρει σε φίλους χειρόγραφα αντίγραφα. Η καλλιγραφική κληρονομιά της γραφής του είναι μοναδική για τα ελληνικά γράμματα, καθώς μέσω αυτής διασώζεται η φθίνουσα διδασκαλία της καλλιγραφίας. Ο σχεδιασμός της γραμματοσειράς του Κ. Π. Καβάφη είναι βασισμένος στο Τετράδιο Σεγκόπουλου. Τον σχεδιασμό ανέλαβε η Ελληνική Ψηφιακή Τυποθήκη και οι γραφίστες Γιάννης Καρλόπουλος και Βασίλης Γεωργίου. 
Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ
Ανάμεσα στα αρχειακά τεκμήρια συγκαταλέγονται χειρόγραφα καβαφικών ποιημάτων καθώς και έντυπες αυτοσχέδιες εκδόσεις αλλά και πεζά λογοτεχνικά κείμενα, άρθρα και μελέτες του ποιητή. Εντοπίζονται επίσης μεταφράσεις ποιημάτων καθώς και σημειώσεις λογοτεχνικού και προσωπικού χαρακτήρα, όπως και το προσωπικό αρχείο του ποιητή, το οποίο περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, πλούσια αλληλογραφία, κείμενα ημερολογιακού χαρακτήρα και φωτογραφίες. Ξεχωριστή ενότητα αποτελεί το αρχείο Αλέκου και Ρίκας Σεγκοπούλου στο οποίο περιλαμβάνεται υλικό σχετικό με τον ποιητή, καθώς και το αρχείο της «Αλεξανδρινής Τέχνης», του περιοδικού που διηύθυνε ο Α. Γ. Συμεωνίδης και η Ρίκα Σεγκοπούλου, με την συχνή καθοδήγηση του Κ. Π. Καβάφη.
Το βασικό τμήμα του αρχείου κληροδοτήθηκε το 1933 στον Α. Σεγκόπουλο από τον Κ. Π. Καβάφη, ο οποίος δεν είχε αφήσει φιλολογική διαθήκη που να υποδεικνύει τον τρόπο διαχείρισής του. Ο Σεγκόπουλος αρχικά το διαχειρίστηκε μαζί με την πρώτη του σύζυγο Ρίκα Σεγκοπούλου-Αγαλλιανού, ενώ μετά τον θάνατό του το κληροδότησε στη δεύτερη σύζυγό του Κυβέλη. Το 1948 ο καβαφιστής Μιχάλης Περίδης θα πιστοποιήσει την ύπαρξή του με το βιβλίο «Ο βίος και το έργο του Κωνστ. Καβάφη».
Το 1969 η κυριότητα του αρχείου πέρασε στον κορυφαίο νεοελληνιστή Γ. Π. Σαββίδη, ο οποίος το αποκατέστησε σε μεγάλο βαθμό, ανακτώντας χειρόγραφα και άλλο υλικό που είχε αποσπαστεί, προχωρώντας στη σταδιακή έκδοση υλικού με τη βοήθεια άλλων φιλολόγων (ήδη τον Ιανουάριο του 1963, σε συνεργασία με τον Β. Π. Παναγιωτόπουλο, είχε ξεκινήσει τη φωτογράφισή του). Μετά το 1995 το αρχείο διαχειρίστηκε ο Μανόλης Σαββίδης, ο οποίος το εντάσσει στο υλικό του Σπουδαστηρίου Νέου Ελληνισμού, εμπλουτίζοντάς το επίσης με έντυπες και ηλεκτρονικές εκδόσεις.
Το όραμα του Ιδρύματος Ωνάση για το αρχείο Καβάφη, το οποίο αποκτήθηκε το 2012, ταυτίζεται με την ελεύθερη πρόσβαση σε αυτό και την ενίσχυση της αρχειακής εκπαίδευσης. Στην κατεύθυνση αυτή εντάσσεται ο σχεδιασμός και η υλοποίηση μιας ανοιχτής σε όλους ψηφιακής συλλογής.
Η ψηφιακή αναπαραγωγή του πρωτότυπου αρχειακού υλικού ολοκληρώθηκε το 2017 (11.086 λήψεις). Την ίδια χρονιά ψηφιοποιήθηκαν και τα 158 μικροφίλμ τα οποία απεικονίζουν τη φωτογράφιση του αρχείου, που πραγματοποιήθηκε το 1963 από τον μεγάλο νεοελληνιστή Γ. Π. Σαββίδη (4.741 λήψεις). Η πολιτική που ακολουθείται επιτρέπει την πλήρη ανοιχτή πρόσβαση και διάθεση για το σύνολο του ψηφιοποιημένου υλικού, σύμφωνα με διεθνώς προσδιορισμένους όρους. Η πλήρης περιγραφή και τεκμηρίωση του αρχειακού υλικού επιτρέπει την καλύτερη δυνατή πλοήγηση στο ψηφιοποιημένο αρχείο καθώς και την αξιοποίησή του μέσω των νέων τεχνολογιών.
Το Αρχείο Καβάφη υποστηρίζει ένα σύνολο εκπαιδευτικών προγραμμάτων που απευθύνονται στην ελληνική και τη διεθνή επιστημονική κοινότητα, στο ευρύ κοινό και σε εφήβους. Σε αυτό το πλαίσιο δράσεων εντάσσεται από το καλοκαίρι του 2017 το Διεθνές Θερινό Σχολείο Καβάφη (International Cavafy Summer School), η πρώτη ετήσια διοργάνωση αποκλειστικά αφιερωμένη στον Κ. Π. Καβάφη και το έργο του, όπου συμμετέχουν Έλληνες και ξένοι ερευνητές. Στην ίδια κατεύθυνση έχουν διοργανωθεί μέχρι σήμερα ερευνητικά σεμινάρια, εκπαιδευτικές δράσεις για ενήλικες και εργαστήρια για μαθητές δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης στο πλαίσιο της ενότητας «Ο Καβάφης πάει σχολείο».
Το Ίδρυμα έχει απονείμει επίσης υποτροφίες σε υποψηφίους στον τομέα των καβαφικών σπουδών, στο πλαίσιο του Προγράμματος Υποτροφιών του προς Έλληνες και Αλλοδαπούς, και προτίθεται να συνεχίζει να προκηρύσσει και τα επόμενα χρόνια υποτροφίες στον ίδιο τομέα, με σκοπό την ενίσχυση των καβαφικών σπουδών και τη διασύνδεσή τους με άλλους συναφείς επιστημονικούς τομείς.
Παράλληλα, εμπιστεύεται την επιμέλεια και τον σχεδιασμό δράσεων σε εννεαμελή επιστημονική επιτροπή, όπου συμμετέχουν διακεκριμένοι πανεπιστημιακοί και ερευνητές του καβαφικού έργου.
Την επιτροπή απαρτίζουν:
Karen Emmerich, Επίκουρη Καθηγήτρια Συγκριτικής Λογοτεχνίας, Πανεπιστήμιο Πρίνστον Constanze Güthenke, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ελληνικής Λογοτεχνίας, Τμήμα Κλασικών Σπουδών, Πανεπιστήμιο Οξφόρδης
Gonda Van Steen, Καθηγήτρια στην Έδρα Κοραή Νεολληνικής και Βυζαντινής Ιστορίας, Γλώσσας και Λογοτεχνίας, Τμήμα Κλασικών Σπουδών, King’s College Λονδίνο Στάθης Γουργουρής, Καθηγητής Συγκριτικής Λογοτεχνίας, Κοινωνικών Σπουδών και Κλασικών Σπουδών, Πανεπιστήμιο Κολούμπια
Τάκης Καγιαλής, Καθηγητής Νεοελληνικής Φιλολογίας, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων
Αμαλία Παππά, Αναπληρώτρια διευθύντρια των Γενικών Αρχείων του Κράτους, Προϊσταμένη του Τμήματος Βιβλιοθήκης & Αναγνωστηρίου Γενικά Αρχεία του Κράτους – Κεντρική Υπηρεσία
Διομήδης Σπινέλλης, Καθηγητής στο Τμήμα Διοικητικής Επιστήμης και Τεχνολογίας, Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών
Ερασμία Λουίζα Σταυροπούλου, Ομότιμη Καθηγήτρια Νεοελληνικής Φιλολογίας, Εθνικό & Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών
Μιχάλης Xρυσανθόπουλος, Καθηγητή Γενικής και Συγκριτικής Γραμματολογίας, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης.

Κυριακή, 11 Νοεμβρίου 2018

Ο ΕΡΩΤΙΚΟΣ ΚΩΣΤΗΣ ΠΑΛΑΜΑΣ (Πάτρα 1859-Αθήνα 1943)

Ηλίας Κεφάλας
ΤΡΙΚΑΛΑ, ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ
Ο ΕΡΩΤΙΚΟΣ ΚΩΣΤΗΣ ΠΑΛΑΜΑΣ 
(Πάτρα 1859-Αθήνα 1943)
Δυο λόγια σήμερα και πάλι δίκην μονοκοντυλιάς για τον εθνικό μας ποιητή Κωστῆ Παλαμᾶ. Και πάλι γίνεται λόγος για τον ἀκρογωνιαίο λίθο τῆς ποίησής μας με εκδόσεις ἀνθολογιών και ὑπομνήσεις τῆς προσωπικής του ζωής, εἰδικὰ τῆς ἐρωτικῆς, ὁπότε μιὰ δέσμη φωτὸς σὲ κάποια αἴτια τῶν ἐρωτικῶν του ὕμνων καὶ μάλιστα σὲ ἐκεῖνα τῶν ὕστερων χρόνων του δὲν εἶναι περιττή. 
Στὸ σημείωμά μας αὐτὸ θὰ ἀσχοληθοῦμε μὲ τὶς ἐπιστολὲς του πρὸς τὴ νεαρὰ Ραχήλ, μὲ τὶς ὁποῖες ἀποκαλύπτεται εὐρέως ὁ συναισθηματικός του κόσμος, ἀλλὰ καὶ τὰ σχόλιά του γιὰ πρόσωπα καὶ πράγματα τῆς ἐποχῆς. Εἶναι γνωστὸ ὅτι ὅλο τὸ ἔργο τοῦ Παλαμᾶ ἔχει ἐκδοθεῖ ἀπὸ τὸ «Ἵδρυμα Κ. Παλαμᾶ» σὲ 16 τόμους, περιλαμβάνοντας ποίηση, πεζογραφία, θέατρο, μεταφράσεις και ἐπιστολογραφία. Οἱ ἐπιστολὲς του πρὸς τὴ Ραχήλ, τὶς ὁποῖες σχολιάζω μὲ τὸ σημείωμά μου αὐτὸ, περιλαμβάνονται καὶ στὸν τόμο «Γράμματα στὴ Ραχὴλ», ποὺ ἔχω ὑπόψη μου, καὶ εἶναι ἔκδοση τῆς «Ἑστίας» του 1985 μὲ ἐπιμέλεια τοῦ Γ. Κουρνούτου.
Ποιά, ὅμως, εἶναι ἡ περιβόητη Ραχήλ, γιὰ τὴν ὁποία ἀποθησαυρίστηκαν 255 φλογερὰ καὶ παθιασμένα γράμματα; Πρόκειται για τὴν Ἑλένη, κόρη τοῦ Γεωργίου Κορτζᾶ, ἐκχριστιανισθέντος Ἀλβανοῦ (νονός του ὁ Ἀριστοτέλης Βαλαωρίτης), ἡ ὁποία, γνωρίζοντας καλὰ τὴ γαλλικὴ λογοτεχνία, ἄρχισε νὰ ἐνδιαφέρεται καὶ γιὰ πρόσωπα καὶ πράγματα τῆς ἑλληνικῆς λογοτεχνικῆς ζωῆς. Ἡ τύχη της τὴν ἔφερε κοντὰ στὸν μεγάλο βάρδο τῆς ποίησής μας μὲ ἀποτέλεσμα νὰ δημιουργηθεῖ μιὰ στενότατη φιλία. Ἡ φιλομάθεια καὶ ἡ νεανικότητα τῆς δεσποινίδας Κορτζᾶ συγκινοῦν τὸν Παλαμᾶ. Ἀναστατωμένος ἀπὸ τὴν παρουσία της ἐπιδιώκει συχνὲς συναντήσεις μαζί της σὲ τρίτο, κατ’ ἀρχάς, σπίτι καὶ στὸ δικό του «κελλί», ἀργότερα, μεταβάλλοντας σὲ ἐπίγειο παράδεισο τὸ μικρὸ καὶ ἀπομονωμένο γραφεῖο του. Ἡ φιλάσθενη κόρη, ὅμως, ἔπρεπε νὰ ἀπουσιάζει συχνὰ γιὰ τὴ φροντίδα τῆς ὑγείας της. Καὶ τότε ἄρχισε ἡ ἀτέρμονη ἀλληλογραφία. Ἡ Ἑλένη, ἐνῶ στὴν ἀρχὴ δὲν προσφωνεῖται καὶ εἶναι ἀπρόσωπη, γρήγορα γίνεται Ραχὴλ καὶ Chère Clarté, καὶ ἐνῶ, μυώντας την καὶ μυούμενος συγχρόνως, ὁ ποιητὴς προσπαθεῖ νὰ ἀναπτύξει τὰ λεπτὰ θέματα τῆς τέχνης καὶ τὰ ὑψηλὰ τῆς φιλοσοφίας, γρήγορα καταπίπτει σὲ πικρὰ μισόλογα, μὲ τὰ ὁποῖα προσπαθεῖ νὰ τιθασεύσει τὸν ἀταίριαστο ἔρωτά του.
Τὰ ἀλλεπάλληλα γράμματά του ἔχουν τὴ μορφὴ ἡμερολογίου καὶ μᾶς πληροφοροῦν γιὰ ἀναρίθμητες μικρολεπτομέρειες τῆς πνευματικῆς καὶ ἰδιωτικῆς του ζωῆς. Ἀλλὰ ὅποια σημασία καὶ ἄν εἶχε γιὰ τοὺς δυό τους ἡ ἰδιαιτερότητα καὶ ἡ ἐξέλιξη μιᾶς τέτοιας σχέσης, δὲν μποροῦσε νὰ κρυφτεῖ τὸ ἀταίριαστο τῆς ἡλικίας τους. Τὰ χρόνια 1925 καὶ 1926 εἶναι ἰδιαιτέρως βασανιστικὰ γι’ αὐτόν. Στὴν πενταετία ποὺ ἔκλεισε αὐτὴ ἡ πλατωνικὴ σχέση ὁ Παλαμᾶς προσπάθησε εἰς μάτην νὰ αὐτολογοκριθεῖ καὶ νὰ παραμείνει μέσα στὰ ὅρια τῆς εὐπρέπειας καὶ τῆς σοβαρότητας τῆς ἡλικίας του. Κάποτε ὅμως ξεσπάθωσε, δὲν ἄντεξε τοὺς αὐτοπεριορισμούς: «γιατὶ νὰ μὴ μπορῶ νὰ σοῦ τονίσω τὰ λόγια τῆς ἀγάπης ἀφτιασίδωτα, ζωηρά, καθαρά, τρελά…» γιὰ νὰ τοῦ ἀπαντήσει ἡ Ραχὴλ μὲ ἕνα «σώνει». Κι ὁ Παλαμᾶς ποιητικὰ: «νὰ μὴν τὸ ξανακούσω αὐτὸ τὸ σώνει / σκιάχτρο, κεντρί, κι ἀπὸ φωνὴ κι ἀπὸ σιωπή».
Ὅμως ἡ φθορὰ τοῦ Παλαμᾶ, ἡ πλήρη κατάρρευση τῆς ὑλικῆς καὶ πνευματικῆς φυσιογνωμίας του ἐπέρχεται μοιραίως. Σ’ ἕνα του γράμμα τοῦ 1935 σχεδὸν θρηνεῖ : «τὸ δεξί μου χέρι εἶναι παράλυτο…τὰ ἔχασα ὅλα…στὸ κεφάλι μου ὅλα χάθηκαν, ἐκτὸς ἀπὸ λίγες φωτεινὲς εἰκόνες, ποὺ δὲν ξέρω τὶ νὰ τὶς κάνω».

Η. Κ.
____________
(Στη φωτογραφία: Ὁ Κ. Παλαμᾶς, ἀπόσπασμα ἀπὸ εὐρύτερο πίνακα του Γ. Ροϊλού).

Δευτέρα, 8 Οκτωβρίου 2018

Τι ήταν αλήθεια τα πορτραίτα του Φαγιούμ; Έλα να το ανακαλύψεις την Παρασκευή 12 Οκτωβρίου, στις 7 μ.μ, στον νεοσύστατο "Πολυχώρο Δεκαεφτά"




Ίχνη ψυχής αποτυπωμένα σε διαπεραστικά, αινιγματικά βλέμματα, 
που σου νεύουν να συνομιλήσεις μαζί τους … 
Τι ήταν αλήθεια τα πορτραίτα του Φαγιούμ; 
~~~~~~
Έλα να το ανακαλύψεις την Παρασκευή 12 Οκτωβρίου, στις 7 μ.μ, 
στον νεοσύστατο Πολυχώρο Δεκαεφτά.
(Δημητρακοπούλου 17, στην Καλλιθέα, Α΄ όροφος) 
Είσοδος ελεύθερη.
~~~~~~~~~~~

Περισσότερες από χίλιες εκπληκτικές προσωπογραφίες απλών καθημερινών ανθρώπων, ρωμαϊκής εποχής (1ος – 3ος αι. μΧ), που βρέθηκαν από το 1600 έως το 1900 στην Αίγυπτο, άριστα διατηρημένες, λόγω του ξηρού της κλίματος. Υπέροχα νεκρικά πορτραίτα, ανεπανάληπτες μελέτες θανάτου, που μας νεύουν να συνομιλήσουμε με το βλέμμα, διασκορπισμένα σήμερα στα μεγαλύτερα μουσεία του κόσμου. Ένα εκπληκτικά ενδιαφέρον αμάλγαμα τριών μεγάλων πολιτισμών: Ελληνική τέχνη, Αιγυπτιακά ταφικά έθιμα και Ρωμαϊκή διοίκηση (εποχή). Ζωγραφισμένα τα περισσότερα με την τεχνική της εγκαυστικής, σε λεπτό ξύλο ή λινό, που αποτελούν τον χαμένο κρίκο ανάμεσα στην αρχαία ελληνική ζωγραφική και τις βυζαντινές εικόνες.
Στο βλέμμα τους μοιάζει να καίει το καντήλι της αιώνιας ζωής. 
​Αντρέ Μαρλό.

Παρασκευή, 28 Σεπτεμβρίου 2018

Προβολή του ντοκιμαντέρ «Ευτύχης Μπιτσάκης: Η σκέψη, η δράση» Την Παρασκευή 28/9, 19:30, Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών


Σήμερα - Επείγον!!!
Στη Σχολή καλών Τεχνών (Πειραιώς 256)
Φεστιβάλ Resistance

Προβολή του ντοκιμαντέρ «Ευτύχης Μπιτσάκης: Η σκέψη, η δράση»
Την Παρασκευή 28/9, 19:30, Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών
Το Resistance Festival έχει την τιμή να διοργανώσει προβολή του ντοκιμαντέρ «Ευτύχης Μπιτσάκης: Η σκέψη, η δράση» (2018), σε σκηνοθεσία Προκόπη Δάφνου. Ένα ντοκιμαντέρ αφιερωμένο στη ζωή του επιστήμονα, φιλόσοφου, διανοούμενου, μαρξιστή και αγωνιστή της Αριστεράς.
Θα ακολουθήσει συζήτηση με τον σκηνοθέτη Προκόπη Δάφνο και τον Ευτύχη Μπιτσάκη. Θα συντονίσει ο Στέλιος Ελληνιάδης.

Λίγα λόγια για τo ντοκιμαντέρ
Το ντοκιμαντέρ «Ευτύχης Μπιτσάκης: Η σκέψη, η δράση» του κινηματογραφιστή Προκόπη Δάφνου αναφέρεται στη ζωή του φιλοσόφου, επιστήμονα, διανοούμενου, μαρξιστή. Ο Ευτύχης με έναν απλό τρυφερό, νεανικό και θαρραλέο λόγο αφηγείται με το μοναδικό του τρόπο τα πιο σημαντικά βιώματα που καθόρισαν την προσωπικότητα του.
Ξεδιπλώνοντας το κουβάρι της ζωής του ξεκινάει από το χωριό του Κάδρος της Κρήτης, όπου γεννήθηκε το 1927, μιλώντας για τα παιδικά του χρόνια, το δημοτικό σχολείο, το γυμνάσιο, τη φυλακή και την εξορία πριν πάει στο πανεπιστήμιο, τους αγώνες μέσα από το χώρο του ΚΚΕ και της Αριστεράς, την επιστημονική του καριέρα στην Ελλάδα και τη Γαλλία και το έργο του (βιβλία, περιοδικά, εφημερίδες). Συνεχίζοντας μέχρι σήμερα να συμμετέχει στα πολιτικά, κοινωνικά και πολιτιστικά δρώμενα του τόπου μας. Ο λόγος κυλάει σαν ποταμός, στέρεος, ουσιαστικός, σοβαρός αλλά και ανάλαφρος, αυτοσαρκαστικός, χιουμοριστικός, αισιόδοξος.

Ένα ντοκιμαντέρ 90 λεπτών, μιας ζωής 91 χρόνων.

«Άνθρωποι και πολιτισμός στα Βαλκάνια»,
συζήτηση με τον Βάλτερ Πούχνερ
Την Παρασκευή 28/9, στις 19:00, στην Σχολή Καλών Τεχνών

«Άνθρωποι και πολιτισμός στα Βαλκάνια», αυτός είναι ο τίτλος της συζήτησης με ομιλητή τον Βάλτερ Πούχνερ και συντονιστή τον Ερρίκο Φινάλη που θα γίνει την Παρασκευή 28 Σεπτεμβρίου, στις 19:30, στη Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών. Το θέμα της είναι η γειτονιά μας, τα Βαλκάνια, στα οποία και πάλι ανεβαίνουν σε επικίνδυνο βαθμό οι εντάσεις, με τις δυτικές δυνάμεις να υποδαυλίζουν αλυτρωτισμούς και τυχοδιωκτισμούς. Θα προσεγγιστεί όμως με έναν τρόπο διαφορετικό από τους συνηθισμένους, αφού εισηγητής θα είναι ο καθηγητής Βάλτερ Πούχνερ, ένας από τους σπουδαιότερους θεατρολόγους και λαογράφους όλης της Ευρώπης, με «ειδίκευση» στην Ελλάδα και τα Βαλκάνια. Η συμμετοχή του Βάλτερ Πούχνερ, που τιμά το Resistance Festival, θα μας δώσει την ευκαιρία να έρθουμε σε επαφή με το πλούσιο έργο του, που αφορά σε μεγάλο βαθμό τις κοινές παραδόσεις των βαλκανικών λαών – κι έτσι θα αναλογιστούμε κατά πόσο αυτές μπορεί να αποτελέσουν το θεμέλιο μιας διαφορετικής, ισότιμης και αμοιβαία επωφελούς σχέσης.

Οι παράγοντες του πολέμου στη Μέση Ανατολή
Την Παρασκευή 28/9, στις 21:00, Σχολή Καλών Τεχνών
Θα μιλήσουν ο Δρ. Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων Βαγγέλης Πισσίας, η Μπεϊτζάν Τασκιράν, μέλος της ηγεσίας του τουρκικού κόμματος ESP (Σοσιαλιστικό Κόμμα των Καταπιεσμένων) και του HDP (Δημοκρατικό Κόμμα των Λαών), ο Δρ. Αλί Μοχάμαντ Χελμί, μορφωτικός ακόλουθος του Ιράν στην Ελλάδα, ο Μοχάμεντ Χατίμπ, εκπρόσωπος του Λαϊκού Μετώπου για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης (PFLP) και ο Ναμπίλ Χαλάκ, εκτελεστικός διευθυντής του Διεθνούς Φόρουμ για Δικαιοσύνη στην Παλαιστίνη, με έδρα τον Λίβανο. Θα συντονίσει η Μαρίνα Μπρέστα.


Κυριακή, 9 Σεπτεμβρίου 2018

Σκλάβες και δούλες, χθες και σήμερα

ΙΣΤΟΡΙΚΑ


Του καθηγητή Πέτρου Θέμελη

Η εμφάνιση των Μογγόλων στο προσκήνιο του κόσμου στο πρώτο μισό του 13ου αιώνα και η ίδρυση της απέραντης μογγολικής αυτοκρατορίας είχαν αφυπνίσει στη χριστιανική Δύση τον φόβο για τις υπερφυσικές δυνάμεις, γνώριμες από την εποχή των Γότθων και των Ούγγρων εισβολέων στην Ευρώπη.
Οι χριστιανοί ιερείς ονόμασαν τους Μογγόλους Τά(ρ)ταρους, γιατί πίστεψαν ότι είχαν ξεπηδήσει από τα μυθολογικά Τάρταρα, ενώ οι άνθρωποι της Δύσης αναγνώρισαν στους νέους εισβολείς τους λαούς του Γωγ και του Μαγώγ της Αποκάλυψης, που θα εξαπέλυε ο Σατανάς από τις τέσσερις άκρες του κόσμου κατά την έλευση του Αντίχριστου.
Ποιος θα φανταζόταν ότι νεαρές δούλες ταταρικής καταγωγής από 10 ως 24 ετών ήταν περιζήτητες την περίοδο της Eνετοκρατίας, όχι μόνο στην έδρα της Γαληνοτάτης Δημοκρατίας, αλλά και στα δυο πανίσχυρα βενετσιάνικα κάστρα της Mεσσηνίας;
Nοταριακά έγγραφα (13ου-16ου αιώνα) από τα Mοθωκόρονα αφορούν, μεταξύ πολλών άλλων, αγοραπωλησίες σκλάβων θηλυκού γένους μεταξύ μελών της μεσσηνιακής ελίτ, Βενετσιάνων αλλά και Ελλήνων.
ΟΣΟ ΝΕΑΡΟΤΕΡΕΣ ΤΟΣΟ ΑΚΡΙΒΟΤΕΡΕΣ
O γερουσιαστής Petro de Rapano, έμπορος στην Kορώνη, για παράδειγμα, πουλάει μια σκλάβα του 18 ετών, με το ταταρικό όνομα Mελίσσα και το χριστιανικό Kατερίνα, στον Giovanni Marcello, σύμβουλο στην Kορώνη, για 18 χρυσά δουκάτα: ένα χρυσό δουκάτο για τον κάθε χρόνο της ηλικίας της! O Giovannino Zulian, κάτοικος ομοίως της Kορώνης, πουλάει στον Luca Albrizzi μια Τατάρα σκλάβα του που άκουγε στο κακόηχο, θα έλεγα, όνομα Γκουθλούγκους, για 24 χρυσά δουκάτα. Δυστυχώς δεν αναφέρεται η ηλικία της.
O Lorentzo Tommasao, έμπορος στη Mεθώνη, πουλάει στον Nicolo Montanari μια σκλάβα του, επίσης Tατάρα, 20 για 25 χρυσά δουκάτα. O Giovannino Bon, κάτοικος Kορώνης, πουλάει μια Tατάρα σκλάβα του 13 ετών, ονομαζόμενη Tσαμπάσα, στον Giovanni Decollato για 27 χρυσά δουκάτα. Οσο μικρότερη σε ηλικία τόσο ακριβότερη!
Mια Tατάρα σκλάβα 24 ετών με το παράξενο όνομα Nτιερορμούο πουλιέται από τον Pietro Bon, κάτοικο Mεθώνης, για 31 χρυσά δουκάτα. Η Τατάρα αυτή, μολονότι είχε ξεπεράσει τα 20, πουλήθηκε πολύ ακριβά γιατί προφανώς διέθετε ιδιαίτερες σωματικές ικανότητες ή ειδικές γνώσεις.
O Antonio di Bruno πουλάει στον Pace di Elia από την Kορώνη μια Tατάρα σκλάβα ονόματι Kισκατον, για 34 χρυσά δουκάτα, ακριβότερα και από την παραπάνω, 24 ετών, σκλάβα Ντιερορμούο. Η ηλικία της Κίσκατον δυστυχώς δεν δηλώνεται. Aκριβότερα πάντως από όλες τις σκλάβες, 40 ολόκληρα χρυσά δουκάτα, κόστισε η αγοραπωλησία μιας ανήλικης Kιρκάσιας σκλάβας 15 χρονών.
ΜΙΑ ΕΛΛΗΝΙΔΑ
Mια μόνο περίπτωση, από όσες τουλάχιστον περιπτώσεις βρήκα στα αρχεία, αφορά Eλληνίδα σκλάβα 14 ετών, ονομαζόμενη Kαλή, που πωλείται από τον Ελληνα έμπορο Γεώργιο Στροβύλη, κάτοικο Kορώνης, στον Eνετό Malfredo dei Boti για το ποσό των 22 χρυσών δουκάτων. Κάπως φθηνότερα σε σχέση με τις παραπάνω συνομήλικές της Τατάρες και την ανώνυμη Κιρκισιανή. Δεν γνωρίζουμε δυστυχώς από πού καταγόταν η Ελληνίδα σκλάβα Καλή και με ποιο τρόπο έφτασε στην κατοχή του Κορωναίου εμπόρου Γεώργιου Στροβύλη, ο οποίος την πούλησε στον Ενετό για να τον υπηρετεί.
ΟΙ ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΒΟΗΘΟΙ ΑΠΟ ΤΙΣ ΦΙΛΙΠΠΙΝΕΣ
Οι σημερινές «οικιακές βοηθοί», όπως αποκαλούνται, της αθηναϊκής ελίτ είναι κυρίως Φιλιππινέζες κάθε ηλικίας και εμφάνισης, οι οποίες έφτασαν στη χώρα μας ως οικονομικές μετανάστριες. Εργάζονται με μηνιαίο μισθό σε σπίτια Αθηναίων κυριών όπου και διαμένουν μόνιμα ως μέλη της οικογένειας. Δεν μεταπωλούνται, όπως οι Τατάρες σκλάβες. Είναι γυναίκες εργατικές, φιλότιμες, υπάκουες και ήπιων τόνων. Ασχολούνται με όλες τις δουλειές του σπιτιού και είναι γενικά ευδιάθετες.  Κυκλοφορούν γύρω στο κέντρο της Αθήνας με άδεια, τις Κυριακές, κατά μικρές συνήθως ομάδες.
Η αθηναϊκή κοινωνία είναι εξοικειωμένη από χρόνια με την παρουσία τους, τις έχει απόλυτη ανάγκη και τις θεωρεί αναντικατάστατες. Από όσο γνωρίζω, δεν κατέστη δυνατό τη θέση των γυναικών από τις Φιλιππίνες να πάρουν οικονομικές μετανάστριες από άλλες, γειτονικές και μη χώρες. Γυναίκες από χώρες εκτός Φιλιππίνων βρίσκουμε στο ρόλο των ευκαιριακών καθαριστριών.
ΣΤΗ ΔΙΑΘΕΣΗ ΤΗΣ ΚΥΡΑΣ ΚΑΙ ΚΥΡΙΩΣ ΤΟΥ ΑΦΕΝΤΗ
Ομοια στην αρχαιότητα, οι γυναίκες δούλες έμεναν μόνιμα στην οικία της οικοδέσποινας και είχαν οικιακές λειτουργίες κάτω από το άγρυπνο μάτι της κυρίας του σπιτιού: ύφανση ενδυμάτων στον αργαλειό, γνέψιμο μαλλιού, πλύσιμο ενδυμάτων, μεταφορά νερού από τις κρήνες (Εικ. 1), ζύμωμα και ψήσιμο άρτου, μαγείρεμα και σερβίρισμα φαγητού, καθαριότητα σπιτιού, στρώσιμο κρεβατιών κ.λπ. Ορισμένες γυναίκες με ειδικά προσόντα, όπως οι καταγόμενες από την Ανδρο στα νεότερα χρόνια, αναλάμβαναν και το ρόλο της τροφού, το θηλασμό του τέκνου της κυρίας.
Οι νεαρές δούλες πάντως ήταν στη διάθεση του αφέντη του οίκου, ο οποίος τις είχε αγοράσει. Δούλες ήταν και οι αυλητρίδες και οι χορεύτριες στα συμπόσια των ανδρών, όπως γνωρίζουμε από φιλολογικές μαρτυρίες και από πολυάριθμες παραστάσεις της αττικής αγγειογραφίας των κλασικών χρόνων.
____________

Πέμπτη, 30 Αυγούστου 2018

Ναγκίμπ Μαχφούζ (1911 - 2006) Αιγύπτιος συγγραφέας, ο πρώτος Άραβας που τιμήθηκε με το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας

ΑΙΓΥΠΤΟΣ & ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

Αιγύπτιος συγγραφέας, ο πρώτος Άραβας που τιμήθηκε με το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας, το 1988. Ο Ναγκίμπ Μαχφούζ (Mahfouz Naguib) γεννήθηκε στο Κάιρο στις 11 Δεκεμβρίου 1911 και ήταν το έβδομο παιδί μιας φτωχής οικογένειας. Ο πατέρας ήταν δημόσιος υπάλληλος και ο νεαρός Ναγκίμπ ακολούθησε τα βήματά του. Παράλληλα, σπούδασε φιλοσοφία και αρθρογραφούσε σε εφημερίδες και περιοδικά.
Έγραψε περισσότερα από 40 μυθιστορήματα και συλλογές διηγημάτων, όπως επίσης σενάρια για ταινίες και θεατρικά έργα. Από τα έργα του ξεχωρίζει η περίφημη «Τριλογία του Καΐρου» («Ο δρόμος κοντά στο παλάτι», «Το Παλάτι των επιθυμιών» και «Οι δρόμοι του Νείλου»), που κυκλοφόρησε την διετία 1956-1957.
Στο έργο του, ο Μαχφούζ περιγράφει την Αίγυπτο, την κοινωνία, τις γειτονιές και τους ανθρώπους της. Μία Αίγυπτο, που ισορροπεί ανάμεσα στην παράδοση και τον σύγχρονο κόσμο. Έγινε γνωστός από το μυθιστόρημά του «Τα παιδιά του Γκεμπελάουι» (1959), το οποίο θεωρήθηκε βλάσφημο από τους φανατικούς μουσουλμάνους, επειδή παρουσίαζε ένα αλληγορικό πορτρέτο του Θεού. Το βιβλίο του απαγορεύτηκε σε όλες τις ισλαμικές χώρες, εκτός από τον Λίβανο.
Το 1989, μετά τον «φετβά» κατά του Σαλμάν Ρούσντι για το βιβλίο του «Σατανικοί Στίχοι», ο εξτρεμιστής αιγύπτιος θεολόγος Ομάρ Αμπντούλ Ραχμάν δήλωσε στους δημοσιογράφους ότι εάν είχε τιμωρηθεί ο Μαχφούζ για «Τα παιδιά του Γκεμπελάουι», ο Ρούσντι ούτε που θα διενοείτο να το εκδώσει.
Το 1994 ήταν ένας χρόνος - σταθμός για τη ζωή του. Δέχτηκε επίθεση με μαχαίρι από φανατικούς μουσουλμάνους και τραυματίστηκε σοβαρά. Ο ίδιος γλίτωσε από την απόπειρα δολοφονίας, αλλά υπέστη ανεπανόρθωτες βλάβες, καθώς μία από τις μαχαιριές πείραξε τα νεύρα του δεξιού του χεριού, με το οποίο έγραφε.
Ο Μαχφούζ ήταν πολιτικοποιημένος, αλλά υποστήριζε τη μέση οδό. Ήταν επικριτής της εξωτερικής πολιτικής των ΗΠΑ, υποστήριζε τη δημιουργία παλαιστινιακού κράτους, αλλά ήταν και υπέρμαχος της συμφωνίας ειρήνης της Αιγύπτου με το Ισραήλ το 1978.
Πέθανε, πλήρης ημερών, στις 30 Αυγούστου 2006, από ακατάσχετη αιμορραγία, η οποία προκλήθηκε από την πτώση του στον δρόμο και τον τραυματισμό του στο κεφάλι.
Πολλά από τα βιβλία του Ναγκίμπ Μαχφούζ κυκλοφορούν στα ελληνικά από τις εκδόσεις «Ψυχογιός».

__________