......................................................................... του λογοτεχνικού περιοδικού ΥΦΟΣ *

Η Φωτό Μου
Ξεφυλλίζοντας... με τον Πάνο Αϊβαλή



"O άνθρωπος πρέπει κάθε μέρα ν᾽ακούει ένα γλυκό τραγούδι, να διαβάζει ένα ωραίο ποίημα, να βλέπει μια ωραία εικόνα και, αν είναι δυνατόν, να διατυπώνει μερικές ιδέες. Αλλιώτικα χάνει το αίσθημα του καλού και την τάση προς αυτό...". Γκαίτε.

ΥΦΟΣ

ΥΦΟΣ
.................................................................Η ΣΕΛΙΔΑ ΤΟΥ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟΥ ΥΦΟΣ πατήστε πάνω στο εικονίδιο

Δευτέρα, 8 Οκτωβρίου 2018

Τι ήταν αλήθεια τα πορτραίτα του Φαγιούμ; Έλα να το ανακαλύψεις την Παρασκευή 12 Οκτωβρίου, στις 7 μ.μ, στον νεοσύστατο "Πολυχώρο Δεκαεφτά"




Ίχνη ψυχής αποτυπωμένα σε διαπεραστικά, αινιγματικά βλέμματα, 
που σου νεύουν να συνομιλήσεις μαζί τους … 
Τι ήταν αλήθεια τα πορτραίτα του Φαγιούμ; 
~~~~~~
Έλα να το ανακαλύψεις την Παρασκευή 12 Οκτωβρίου, στις 7 μ.μ, 
στον νεοσύστατο Πολυχώρο Δεκαεφτά.
(Δημητρακοπούλου 17, στην Καλλιθέα, Α΄ όροφος) 
Είσοδος ελεύθερη.
~~~~~~~~~~~

Περισσότερες από χίλιες εκπληκτικές προσωπογραφίες απλών καθημερινών ανθρώπων, ρωμαϊκής εποχής (1ος – 3ος αι. μΧ), που βρέθηκαν από το 1600 έως το 1900 στην Αίγυπτο, άριστα διατηρημένες, λόγω του ξηρού της κλίματος. Υπέροχα νεκρικά πορτραίτα, ανεπανάληπτες μελέτες θανάτου, που μας νεύουν να συνομιλήσουμε με το βλέμμα, διασκορπισμένα σήμερα στα μεγαλύτερα μουσεία του κόσμου. Ένα εκπληκτικά ενδιαφέρον αμάλγαμα τριών μεγάλων πολιτισμών: Ελληνική τέχνη, Αιγυπτιακά ταφικά έθιμα και Ρωμαϊκή διοίκηση (εποχή). Ζωγραφισμένα τα περισσότερα με την τεχνική της εγκαυστικής, σε λεπτό ξύλο ή λινό, που αποτελούν τον χαμένο κρίκο ανάμεσα στην αρχαία ελληνική ζωγραφική και τις βυζαντινές εικόνες.
Στο βλέμμα τους μοιάζει να καίει το καντήλι της αιώνιας ζωής. 
​Αντρέ Μαρλό.

Παρασκευή, 28 Σεπτεμβρίου 2018

Προβολή του ντοκιμαντέρ «Ευτύχης Μπιτσάκης: Η σκέψη, η δράση» Την Παρασκευή 28/9, 19:30, Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών


Σήμερα - Επείγον!!!
Στη Σχολή καλών Τεχνών (Πειραιώς 256)
Φεστιβάλ Resistance

Προβολή του ντοκιμαντέρ «Ευτύχης Μπιτσάκης: Η σκέψη, η δράση»
Την Παρασκευή 28/9, 19:30, Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών
Το Resistance Festival έχει την τιμή να διοργανώσει προβολή του ντοκιμαντέρ «Ευτύχης Μπιτσάκης: Η σκέψη, η δράση» (2018), σε σκηνοθεσία Προκόπη Δάφνου. Ένα ντοκιμαντέρ αφιερωμένο στη ζωή του επιστήμονα, φιλόσοφου, διανοούμενου, μαρξιστή και αγωνιστή της Αριστεράς.
Θα ακολουθήσει συζήτηση με τον σκηνοθέτη Προκόπη Δάφνο και τον Ευτύχη Μπιτσάκη. Θα συντονίσει ο Στέλιος Ελληνιάδης.

Λίγα λόγια για τo ντοκιμαντέρ
Το ντοκιμαντέρ «Ευτύχης Μπιτσάκης: Η σκέψη, η δράση» του κινηματογραφιστή Προκόπη Δάφνου αναφέρεται στη ζωή του φιλοσόφου, επιστήμονα, διανοούμενου, μαρξιστή. Ο Ευτύχης με έναν απλό τρυφερό, νεανικό και θαρραλέο λόγο αφηγείται με το μοναδικό του τρόπο τα πιο σημαντικά βιώματα που καθόρισαν την προσωπικότητα του.
Ξεδιπλώνοντας το κουβάρι της ζωής του ξεκινάει από το χωριό του Κάδρος της Κρήτης, όπου γεννήθηκε το 1927, μιλώντας για τα παιδικά του χρόνια, το δημοτικό σχολείο, το γυμνάσιο, τη φυλακή και την εξορία πριν πάει στο πανεπιστήμιο, τους αγώνες μέσα από το χώρο του ΚΚΕ και της Αριστεράς, την επιστημονική του καριέρα στην Ελλάδα και τη Γαλλία και το έργο του (βιβλία, περιοδικά, εφημερίδες). Συνεχίζοντας μέχρι σήμερα να συμμετέχει στα πολιτικά, κοινωνικά και πολιτιστικά δρώμενα του τόπου μας. Ο λόγος κυλάει σαν ποταμός, στέρεος, ουσιαστικός, σοβαρός αλλά και ανάλαφρος, αυτοσαρκαστικός, χιουμοριστικός, αισιόδοξος.

Ένα ντοκιμαντέρ 90 λεπτών, μιας ζωής 91 χρόνων.

«Άνθρωποι και πολιτισμός στα Βαλκάνια»,
συζήτηση με τον Βάλτερ Πούχνερ
Την Παρασκευή 28/9, στις 19:00, στην Σχολή Καλών Τεχνών

«Άνθρωποι και πολιτισμός στα Βαλκάνια», αυτός είναι ο τίτλος της συζήτησης με ομιλητή τον Βάλτερ Πούχνερ και συντονιστή τον Ερρίκο Φινάλη που θα γίνει την Παρασκευή 28 Σεπτεμβρίου, στις 19:30, στη Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών. Το θέμα της είναι η γειτονιά μας, τα Βαλκάνια, στα οποία και πάλι ανεβαίνουν σε επικίνδυνο βαθμό οι εντάσεις, με τις δυτικές δυνάμεις να υποδαυλίζουν αλυτρωτισμούς και τυχοδιωκτισμούς. Θα προσεγγιστεί όμως με έναν τρόπο διαφορετικό από τους συνηθισμένους, αφού εισηγητής θα είναι ο καθηγητής Βάλτερ Πούχνερ, ένας από τους σπουδαιότερους θεατρολόγους και λαογράφους όλης της Ευρώπης, με «ειδίκευση» στην Ελλάδα και τα Βαλκάνια. Η συμμετοχή του Βάλτερ Πούχνερ, που τιμά το Resistance Festival, θα μας δώσει την ευκαιρία να έρθουμε σε επαφή με το πλούσιο έργο του, που αφορά σε μεγάλο βαθμό τις κοινές παραδόσεις των βαλκανικών λαών – κι έτσι θα αναλογιστούμε κατά πόσο αυτές μπορεί να αποτελέσουν το θεμέλιο μιας διαφορετικής, ισότιμης και αμοιβαία επωφελούς σχέσης.

Οι παράγοντες του πολέμου στη Μέση Ανατολή
Την Παρασκευή 28/9, στις 21:00, Σχολή Καλών Τεχνών
Θα μιλήσουν ο Δρ. Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων Βαγγέλης Πισσίας, η Μπεϊτζάν Τασκιράν, μέλος της ηγεσίας του τουρκικού κόμματος ESP (Σοσιαλιστικό Κόμμα των Καταπιεσμένων) και του HDP (Δημοκρατικό Κόμμα των Λαών), ο Δρ. Αλί Μοχάμαντ Χελμί, μορφωτικός ακόλουθος του Ιράν στην Ελλάδα, ο Μοχάμεντ Χατίμπ, εκπρόσωπος του Λαϊκού Μετώπου για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης (PFLP) και ο Ναμπίλ Χαλάκ, εκτελεστικός διευθυντής του Διεθνούς Φόρουμ για Δικαιοσύνη στην Παλαιστίνη, με έδρα τον Λίβανο. Θα συντονίσει η Μαρίνα Μπρέστα.


Κυριακή, 9 Σεπτεμβρίου 2018

Σκλάβες και δούλες, χθες και σήμερα

ΙΣΤΟΡΙΚΑ


Του καθηγητή Πέτρου Θέμελη

Η εμφάνιση των Μογγόλων στο προσκήνιο του κόσμου στο πρώτο μισό του 13ου αιώνα και η ίδρυση της απέραντης μογγολικής αυτοκρατορίας είχαν αφυπνίσει στη χριστιανική Δύση τον φόβο για τις υπερφυσικές δυνάμεις, γνώριμες από την εποχή των Γότθων και των Ούγγρων εισβολέων στην Ευρώπη.
Οι χριστιανοί ιερείς ονόμασαν τους Μογγόλους Τά(ρ)ταρους, γιατί πίστεψαν ότι είχαν ξεπηδήσει από τα μυθολογικά Τάρταρα, ενώ οι άνθρωποι της Δύσης αναγνώρισαν στους νέους εισβολείς τους λαούς του Γωγ και του Μαγώγ της Αποκάλυψης, που θα εξαπέλυε ο Σατανάς από τις τέσσερις άκρες του κόσμου κατά την έλευση του Αντίχριστου.
Ποιος θα φανταζόταν ότι νεαρές δούλες ταταρικής καταγωγής από 10 ως 24 ετών ήταν περιζήτητες την περίοδο της Eνετοκρατίας, όχι μόνο στην έδρα της Γαληνοτάτης Δημοκρατίας, αλλά και στα δυο πανίσχυρα βενετσιάνικα κάστρα της Mεσσηνίας;
Nοταριακά έγγραφα (13ου-16ου αιώνα) από τα Mοθωκόρονα αφορούν, μεταξύ πολλών άλλων, αγοραπωλησίες σκλάβων θηλυκού γένους μεταξύ μελών της μεσσηνιακής ελίτ, Βενετσιάνων αλλά και Ελλήνων.
ΟΣΟ ΝΕΑΡΟΤΕΡΕΣ ΤΟΣΟ ΑΚΡΙΒΟΤΕΡΕΣ
O γερουσιαστής Petro de Rapano, έμπορος στην Kορώνη, για παράδειγμα, πουλάει μια σκλάβα του 18 ετών, με το ταταρικό όνομα Mελίσσα και το χριστιανικό Kατερίνα, στον Giovanni Marcello, σύμβουλο στην Kορώνη, για 18 χρυσά δουκάτα: ένα χρυσό δουκάτο για τον κάθε χρόνο της ηλικίας της! O Giovannino Zulian, κάτοικος ομοίως της Kορώνης, πουλάει στον Luca Albrizzi μια Τατάρα σκλάβα του που άκουγε στο κακόηχο, θα έλεγα, όνομα Γκουθλούγκους, για 24 χρυσά δουκάτα. Δυστυχώς δεν αναφέρεται η ηλικία της.
O Lorentzo Tommasao, έμπορος στη Mεθώνη, πουλάει στον Nicolo Montanari μια σκλάβα του, επίσης Tατάρα, 20 για 25 χρυσά δουκάτα. O Giovannino Bon, κάτοικος Kορώνης, πουλάει μια Tατάρα σκλάβα του 13 ετών, ονομαζόμενη Tσαμπάσα, στον Giovanni Decollato για 27 χρυσά δουκάτα. Οσο μικρότερη σε ηλικία τόσο ακριβότερη!
Mια Tατάρα σκλάβα 24 ετών με το παράξενο όνομα Nτιερορμούο πουλιέται από τον Pietro Bon, κάτοικο Mεθώνης, για 31 χρυσά δουκάτα. Η Τατάρα αυτή, μολονότι είχε ξεπεράσει τα 20, πουλήθηκε πολύ ακριβά γιατί προφανώς διέθετε ιδιαίτερες σωματικές ικανότητες ή ειδικές γνώσεις.
O Antonio di Bruno πουλάει στον Pace di Elia από την Kορώνη μια Tατάρα σκλάβα ονόματι Kισκατον, για 34 χρυσά δουκάτα, ακριβότερα και από την παραπάνω, 24 ετών, σκλάβα Ντιερορμούο. Η ηλικία της Κίσκατον δυστυχώς δεν δηλώνεται. Aκριβότερα πάντως από όλες τις σκλάβες, 40 ολόκληρα χρυσά δουκάτα, κόστισε η αγοραπωλησία μιας ανήλικης Kιρκάσιας σκλάβας 15 χρονών.
ΜΙΑ ΕΛΛΗΝΙΔΑ
Mια μόνο περίπτωση, από όσες τουλάχιστον περιπτώσεις βρήκα στα αρχεία, αφορά Eλληνίδα σκλάβα 14 ετών, ονομαζόμενη Kαλή, που πωλείται από τον Ελληνα έμπορο Γεώργιο Στροβύλη, κάτοικο Kορώνης, στον Eνετό Malfredo dei Boti για το ποσό των 22 χρυσών δουκάτων. Κάπως φθηνότερα σε σχέση με τις παραπάνω συνομήλικές της Τατάρες και την ανώνυμη Κιρκισιανή. Δεν γνωρίζουμε δυστυχώς από πού καταγόταν η Ελληνίδα σκλάβα Καλή και με ποιο τρόπο έφτασε στην κατοχή του Κορωναίου εμπόρου Γεώργιου Στροβύλη, ο οποίος την πούλησε στον Ενετό για να τον υπηρετεί.
ΟΙ ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΒΟΗΘΟΙ ΑΠΟ ΤΙΣ ΦΙΛΙΠΠΙΝΕΣ
Οι σημερινές «οικιακές βοηθοί», όπως αποκαλούνται, της αθηναϊκής ελίτ είναι κυρίως Φιλιππινέζες κάθε ηλικίας και εμφάνισης, οι οποίες έφτασαν στη χώρα μας ως οικονομικές μετανάστριες. Εργάζονται με μηνιαίο μισθό σε σπίτια Αθηναίων κυριών όπου και διαμένουν μόνιμα ως μέλη της οικογένειας. Δεν μεταπωλούνται, όπως οι Τατάρες σκλάβες. Είναι γυναίκες εργατικές, φιλότιμες, υπάκουες και ήπιων τόνων. Ασχολούνται με όλες τις δουλειές του σπιτιού και είναι γενικά ευδιάθετες.  Κυκλοφορούν γύρω στο κέντρο της Αθήνας με άδεια, τις Κυριακές, κατά μικρές συνήθως ομάδες.
Η αθηναϊκή κοινωνία είναι εξοικειωμένη από χρόνια με την παρουσία τους, τις έχει απόλυτη ανάγκη και τις θεωρεί αναντικατάστατες. Από όσο γνωρίζω, δεν κατέστη δυνατό τη θέση των γυναικών από τις Φιλιππίνες να πάρουν οικονομικές μετανάστριες από άλλες, γειτονικές και μη χώρες. Γυναίκες από χώρες εκτός Φιλιππίνων βρίσκουμε στο ρόλο των ευκαιριακών καθαριστριών.
ΣΤΗ ΔΙΑΘΕΣΗ ΤΗΣ ΚΥΡΑΣ ΚΑΙ ΚΥΡΙΩΣ ΤΟΥ ΑΦΕΝΤΗ
Ομοια στην αρχαιότητα, οι γυναίκες δούλες έμεναν μόνιμα στην οικία της οικοδέσποινας και είχαν οικιακές λειτουργίες κάτω από το άγρυπνο μάτι της κυρίας του σπιτιού: ύφανση ενδυμάτων στον αργαλειό, γνέψιμο μαλλιού, πλύσιμο ενδυμάτων, μεταφορά νερού από τις κρήνες (Εικ. 1), ζύμωμα και ψήσιμο άρτου, μαγείρεμα και σερβίρισμα φαγητού, καθαριότητα σπιτιού, στρώσιμο κρεβατιών κ.λπ. Ορισμένες γυναίκες με ειδικά προσόντα, όπως οι καταγόμενες από την Ανδρο στα νεότερα χρόνια, αναλάμβαναν και το ρόλο της τροφού, το θηλασμό του τέκνου της κυρίας.
Οι νεαρές δούλες πάντως ήταν στη διάθεση του αφέντη του οίκου, ο οποίος τις είχε αγοράσει. Δούλες ήταν και οι αυλητρίδες και οι χορεύτριες στα συμπόσια των ανδρών, όπως γνωρίζουμε από φιλολογικές μαρτυρίες και από πολυάριθμες παραστάσεις της αττικής αγγειογραφίας των κλασικών χρόνων.
____________

Πέμπτη, 30 Αυγούστου 2018

Ναγκίμπ Μαχφούζ (1911 - 2006) Αιγύπτιος συγγραφέας, ο πρώτος Άραβας που τιμήθηκε με το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας

ΑΙΓΥΠΤΟΣ & ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

Αιγύπτιος συγγραφέας, ο πρώτος Άραβας που τιμήθηκε με το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας, το 1988. Ο Ναγκίμπ Μαχφούζ (Mahfouz Naguib) γεννήθηκε στο Κάιρο στις 11 Δεκεμβρίου 1911 και ήταν το έβδομο παιδί μιας φτωχής οικογένειας. Ο πατέρας ήταν δημόσιος υπάλληλος και ο νεαρός Ναγκίμπ ακολούθησε τα βήματά του. Παράλληλα, σπούδασε φιλοσοφία και αρθρογραφούσε σε εφημερίδες και περιοδικά.
Έγραψε περισσότερα από 40 μυθιστορήματα και συλλογές διηγημάτων, όπως επίσης σενάρια για ταινίες και θεατρικά έργα. Από τα έργα του ξεχωρίζει η περίφημη «Τριλογία του Καΐρου» («Ο δρόμος κοντά στο παλάτι», «Το Παλάτι των επιθυμιών» και «Οι δρόμοι του Νείλου»), που κυκλοφόρησε την διετία 1956-1957.
Στο έργο του, ο Μαχφούζ περιγράφει την Αίγυπτο, την κοινωνία, τις γειτονιές και τους ανθρώπους της. Μία Αίγυπτο, που ισορροπεί ανάμεσα στην παράδοση και τον σύγχρονο κόσμο. Έγινε γνωστός από το μυθιστόρημά του «Τα παιδιά του Γκεμπελάουι» (1959), το οποίο θεωρήθηκε βλάσφημο από τους φανατικούς μουσουλμάνους, επειδή παρουσίαζε ένα αλληγορικό πορτρέτο του Θεού. Το βιβλίο του απαγορεύτηκε σε όλες τις ισλαμικές χώρες, εκτός από τον Λίβανο.
Το 1989, μετά τον «φετβά» κατά του Σαλμάν Ρούσντι για το βιβλίο του «Σατανικοί Στίχοι», ο εξτρεμιστής αιγύπτιος θεολόγος Ομάρ Αμπντούλ Ραχμάν δήλωσε στους δημοσιογράφους ότι εάν είχε τιμωρηθεί ο Μαχφούζ για «Τα παιδιά του Γκεμπελάουι», ο Ρούσντι ούτε που θα διενοείτο να το εκδώσει.
Το 1994 ήταν ένας χρόνος - σταθμός για τη ζωή του. Δέχτηκε επίθεση με μαχαίρι από φανατικούς μουσουλμάνους και τραυματίστηκε σοβαρά. Ο ίδιος γλίτωσε από την απόπειρα δολοφονίας, αλλά υπέστη ανεπανόρθωτες βλάβες, καθώς μία από τις μαχαιριές πείραξε τα νεύρα του δεξιού του χεριού, με το οποίο έγραφε.
Ο Μαχφούζ ήταν πολιτικοποιημένος, αλλά υποστήριζε τη μέση οδό. Ήταν επικριτής της εξωτερικής πολιτικής των ΗΠΑ, υποστήριζε τη δημιουργία παλαιστινιακού κράτους, αλλά ήταν και υπέρμαχος της συμφωνίας ειρήνης της Αιγύπτου με το Ισραήλ το 1978.
Πέθανε, πλήρης ημερών, στις 30 Αυγούστου 2006, από ακατάσχετη αιμορραγία, η οποία προκλήθηκε από την πτώση του στον δρόμο και τον τραυματισμό του στο κεφάλι.
Πολλά από τα βιβλία του Ναγκίμπ Μαχφούζ κυκλοφορούν στα ελληνικά από τις εκδόσεις «Ψυχογιός».

__________

Παρασκευή, 3 Αυγούστου 2018

ΔΟΡΑ ΜΟΑΤΣΟΥ (1895-1979)

Dionisis Vitsos
                      
                          ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ

Σκορπά το κλήμα γύρω τους χυμούς του
Τρυγούν μέσα στ' αμπέλι τα σταφύλια.
Κι' απ' τη γυρτή του μπαλκονιού μας γρύλλια,
Μέσα σταπομεσήμερο τ' Αυγούστου,
Η μυρουδιά του πατημένου μούστου
Στην κάμαρά μας μπαίνει την ανήλια,
Κ' ηδονικά χαϊδεύει μου τα χείλια 
Το κλήμα με τους ώριμους καρπούς του.

Τριγύρω μας απλώνει πονηρά
Τη μέθη με τα φλόγινα φτερά.
Δε φταίμε μεις αν μέσα στις καρδιές μας

Ξυπνούν αμαρτωλές οι επιθυμιές μας...
Ζεστό τ' απομεσήμερο τ' Αυγούστου,
Μεθυστικιά κ' η μυρουδιά του μούστου.

                             ΔΟΡΑ ΜΟΑΤΣΟΥ (1895-1979), Χανιά 1917 

~~~~~~~~~~~~~
[ΔΟΡΑ ΜΟΑΤΣΟΥ: Ποιήτρια από την Κωνσταντινούπολη. Σπούδασε φιλολογία αρχικά στην Αθήνα και στη συνέχεια στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης όπου γνώρισε τον Κώστα Βάρναλη κι έγινε σύζυγός του 1929. Δημοσίευσε στον Νουμά και αλλού.
Εργάστηκε σαν φιλόλογος σε γυμνάσια της Κρήτης και της Αθήνας. Βραβεύτηκε στον Καλοκαιρίνειο διαγωνισμό του 1958.]


Τρίτη, 31 Ιουλίου 2018

Μάνος Ελευθερίου: Από τη φουρνιά που δεν εκποίησε την ψυχή της για τριάντα αργύρια

ΠΕΡΙΠΤΕΡΟ ΙΔΕΩΝ
γράφει ο Στέλιος Ελληνιάδης*


«Χωρίς να το θέλει, αναγκαστικά βρίσκεται και βόσκει με όλα τα θηρία των δρυμών και τα πουλιά του δάσους. Παριστάνει το πουλί στα πουλιά και το θηρίο στα θηρία, ξέροντας πως έτσι και του βγάλουν τα ρούχα της μασκαράτας θα τον φάνε ζωντανό. Και επειδή έχει ακόμη μέσα του εκείνη την κακιά συνήθεια να ασκητέψει, του αρέσει και λιγάκι αυτή η καταστροφή, γιατί δήθεν έτσι ασκείται το σώμα στον πόνο και εξαγνίζεται η ψυχή, αλλά λίγο θέλει να τον πάρουν οι αντίπαλοι και για μαζόχα. Το σταματάει άτσαλα καμιά φορά το παιχνίδι, όμως οι πληγές θέλουν γιατρό. Εδώ παριστάνει τον αυτοσχέδιο γιατρό και με πρακτικά καταπλάσματα επουλώνει ό,τι μπορεί.»
_______
(από το «Οι θλίβοντες την ψυχή μας» στο βιβλίο του Μάνου Ελευθερίου «Είναι αρρώστια τα τραγούδια», εκδ. Καστανιώτη, 2002)

~~~~~~~~~~~

 Χ ρειάστηκα προσπάθεια για να μπω –σε κάποιο βαθμό- στην ουσία μερικών πραγμάτων, που όταν εν τέλει τα συνειδητοποιείς ή τα εξιστορείς φαίνονται πολύ κοινότοπα. Ένα απ’ αυτά που με βασάνιζαν από τότε που άρχισα να ασχολούμαι με τις τέχνες, στην πιο λαϊκή τους μορφή, ήταν πώς μερικοί άνθρωποι καταφέρνουν να διατηρήσουν τον δημιουργικό τους οίστρο μέχρι το τέλος ή, εν πάση περιπτώσει, με πολύ μεγάλη διάρκεια, χωρίς να χάνουν την έμπνευσή τους, χωρίς να ξεφτίζουν ατομικά ακόμα κι όταν παύουν να παράγουν ένα «προϊόν».
Με βοήθησε καθοριστικά η συναναστροφή μου με σπουδαίους δημιουργούς. Τους βίωνα και τους μελετούσα. Κι ακόμα το κάνω. Δεν ήταν καθόλου ίδιοι μεταξύ τους, σαν χαρακτήρες. Οι προσωπικότητες τους ήταν πολύ διαφορετικές. Δεν ζούσαν με τον ίδιο τρόπο, ούτε εργάζονταν στον ίδιο «χώρο», ούτε έκαναν τα ίδια πράγματα, ούτε στην ίδια εποχή, δεν εκφράζονταν ομοιόμορφα ούτε είχαν την ίδια κοσμοθεωρία και αρκετοί δεν γνωρίζονταν καν μεταξύ τους.
Αργά και βασανιστικά, μέσα στα χρόνια, όσο καταδυόμουν στα «βάθη» του έργου, των αντιλήψεων και του τρόπου ζωής τους, όσο ωρίμαζαν οι σκέψεις που προκύπτανε από τις παρατηρήσεις και συνδέονταν μεταξύ τους κάποιοι κρίκοι, έβρισκα τους κοινούς παρονομαστές, εντόπιζα ορισμένα συγγενή ή παρεμφερή σημεία ξεχωριστής σημασίας που έλυναν τους γρίφους μου. Αναδυόταν κάτι πολύ ουσιαστικό και πολύ δομικό που συνδέει με έναν αόρατο ιστό ανόμοιους δημιουργούς. Βήμα-βήμα ανακάλυπτα ένα ιδιαίτερο «γονίδιο» που ενυπάρχει στην προσωπικότητα και το έργο μιας άτυπης ομοταξίας καλλιτεχνών που περιλαμβάνει τον μόλις αποδημήσαντα Μάνο Ελευθερίου και τον Άκη Πάνου, τον Χατζιδάκι και τον Ζαμπέτα, τον Καζαντζίδη και τον Διονυσίου, τον Νικόλα Άσιμο και τον Νίκο Παπάζογλου. Και άλλους. Στη μουσική, εύκολα θα μπορούσα να ξεκινήσω από παλιότερα, από τον Μάρκο Βαμβακάρη και τον Βασίλη Τσιτσάνη ή από τον Απόστολο Καλδάρα και την Ευτυχία Παπαγιαννοπούλου, δηλαδή δημιουργούς που γνωρίσαμε ή έχουμε αρκετά στοιχεία για το «ποιον» τους, για να φτάσω σήμερα μέχρι τους «βόρειους» Ντίνο Χριστιανόπουλο, Τάκη Σιμώτα, Αργύρη Μπακιρτζή, Θωμά Κοροβίνη, Θανάση Παπακωνσταντίνου και Γιάννη Αγγελάκα που μου φαίνεται ότι είναι –μέσα στην πολυπλοκότητά τους– φορείς του ιδίου ενζύμου. Παραλείποντας –για πρακτικούς λόγους– πολλούς άλλους που νομίζω ότι επίσης ανήκουν σ’ αυτή την διακεκριμένη κατηγορία των δημιουργικών ανθρώπων. Κι αν συμπεριλάβω κι όσους έχουν αυτό το «γονίδιο», αλλά προέρχονται από άλλους κλάδους των γραμμάτων και των τεχνών (λογοτεχνία, σινεμά, θέατρο, εικαστικά κ.λπ.), όπως, εύκολα μου έρχονται στο μυαλό ο συγγραφέας Χρόνης Μίσσιος, ο σκηνοθέτης Γιώργος Μιχαηλίδης, ο καραγκιοζοπαίχτης Θανάσης Σπυρόπουλος, ο ποιητής Μιχάλης Κατσαρός, ο ζωγράφος Ράλλης Κοψίδης και ο συγγραφέας Αλέξης Πάρνης, τότε πλέον μιλάμε για συνομοταξία, χωρίς αυτό να μειώνει την αυτοτελή και ιδιοφυή αξία του καθενός.

Στο Δημοτικό Θέατρο Καλλιθέας, 2016 (φωτό Μαρτίν Περικέ)

Η πεμπτουσία

Δεν πρόκειται για τίποτα υπερανθρώπους. Το αντίθετο, θα έλεγα. Πρόκειται, όμως, για ανθρώπους με εξαιρετικές ευαισθησίες, οι οποίες είναι τόσο ισχυρές και έντονες που μετουσιώνονται σε κάτι πολύ στέρεο και ανθεκτικό. Σε ένα «πυρήνα», πολιτισμικό και ψυχολογικό, που καθορίζει τις επιλογές τους, το περιεχόμενο και την ποιότητα του έργου τους, και την εν γένει στάση ζωής τους.

Τι ήταν ο Μάνος Ελευθερίου; Ένας ατσάλινος άνθρωπος; Και τι ήταν ο Άκης Πάνου; Άτρωτος; Και τι ήταν αυτό που έκανε τον Ελευθερίου να προσεγγίσει τον Πάνου και να εκδώσει τους στίχους των τραγουδιών του; Και γιατί ο Άκης εκτιμούσε τον Μάρκο Βαμβακάρη και ο Χατζιδάκις τον Ζαμπέτα; Ταίριαζε καθόλου η κοινωνική ζωή του Ελευθερίου με του Πάνου ή του Γιώργου με του Μάνου; Ήταν, άραγε, μόνο η ποιητικότητα του ενός και η δεξιοτεχνία του άλλου που τους έφερνε τόσο κοντά; Κοινωνικά ο Καζαντζίδης ήταν αλλού από τον Παπάζογλου και πολιτικά από τον Άσιμο ή τον Αγγελάκα. Όλοι τους με εμφανείς διαφορές, όλοι από άλλο δρόμο και κατά κανόνα ο καθένας με τη δική του «φιλοσοφία». Αλλά όλοι με ένα κοινό στίγμα στον παρονομαστή.
Μερικοί το είχαν ξεκάθαρα συνειδητοποιημένο και μερικοί το διαισθάνονταν ενστικτωδώς. Αμφότεροι, όμως, είχαν μια πολύ βαθιά, έντονη και σταθερή συναίσθηση ότι για να διαφυλάξουν, να καλλιεργήσουν και να διατηρήσουν την ποιότητα, την οξύτητα, την αλήθεια και την αξία του έργου τους, ήταν αναγκαίο, απαραίτητο και αδιαπραγμάτευτο να υπερασπίζονται τις ιδέες και τις αξίες τους, το προσωπικό του υπόβαθρο, τον αρχικό και βασικό τους πυρήνα, την πεμπτουσία τους. Δεν είναι συμπτωματικό ότι σχεδόν χωρίς καμία εξαίρεση, όσοι ανήκουν σ’ αυτή τη συνομοταξία, δεν παραδόθηκαν στη λατρεία του πλούτου, απέφυγαν τα δημόσια αξιώματα, περιφρόνησαν τη χλιδή, αρνήθηκαν να ενσωματωθούν στο σύστημα, δεν υπηρέτησαν την εξουσία, δεν νέρωσαν το κρασί τους, δεν άλλαξαν τον τρόπο ζωής τους μετά την επιτυχία και την αναγνώριση, δεν εξαργύρωσαν τη φήμη και την απήχησή τους. Αυτός είναι άθλος, ιδίως όταν πρόκειται για ανθρώπους που ευκαιρίες τούς δόθηκαν πολλές για να ενταχθούν στο ρεύμα!

Στάσεις ζωής
Σε ορισμένους αυτή η επιλογή μπορεί να επηρεαζόταν από την πολιτική τους θέση και ιδεολογία, αλλά αυτό δεν ισχύει για όλους. Ήταν κάτι πέρα απ’ αυτό. Το είχαν κι αυτοί που ήταν πολύ απογοητευμένοι από τις πολιτικές και τις ιδεολογίες. Το κρατούσαν σαν φυλακτό, όπως ο Μίσσιος που απομακρύνθηκε από τον «φυσικό» πολιτικό του χώρο, αλλά δεν δελεάστηκε ούτε μετά την μεγάλη επιτυχία του βιβλίου του «Καλά, εσύ σκοτώθηκες νωρίς». Αντιθέτως, έμεινε μακριά από τα φώτα της πόλης, στο Μικροχώρι, μαζί με τη Ρηνιώ και το σκύλο τους, μελετώντας και γράφοντας.
Διέφερε και ο τρόπος που αυτό το «ιδίωμα» εκδηλωνόταν. Άλλοι υπερασπίζονταν τη θέση τους στον ήλιο επιθετικά και άλλοι αμυντικά, άλλοι με ανοιχτές κατά μέτωπο συγκρούσεις κι άλλοι με απόσυρση ή κρατώντας ασφαλείς αποστάσεις.
Ο Άκης Πάνου τράβηξε στα άκρα τη διεκδίκηση του δικαιώματος του να είναι αυτεξούσιος και πάνω στην όξυνση της σύγκρουσης εκτροχιάστηκε και κάηκε.
Ο Κοψίδης περιόρισε τις σχέσεις του με το περιβάλλον στο τόσο ελάχιστο που δεν θα γινόταν καν αντιληπτή η πνευματική συμβολή του εάν το έργο του δεν ήταν τόσο σπουδαίο. Όλη του η δύναμη εκδηλώνεται και όλα τα μηνύματα εκφράζονται μέσα από τους πίνακες και τα λυρικά και καυστικά κείμενα με τα οποία σχολίαζε τους ανθρώπους, τις τέχνες, την ιστορία, τη φύση, την πολιτική, τα συστήματα και τα προσωπικά του βιώματα.
Ο Τσιτσάνης δούλευε στα κέντρα διασκέδασης κάθε μέρα επί δεκαετίες, έκανε εκατοντάδες επιτυχίες, τραγουδήθηκε όσο κανένας άλλος, κέρδισε χρήματα, αλλά στο μεγάλο σπίτι που έχτισε για την οικογένειά του, ο ίδιος ζούσε στο υπόγειο, εκεί έγραφε τραγούδια, εκεί έβλεπε τους φίλους και συνεργάτες του, εκεί κοιμόταν, εκεί ένιωθε οικεία. Διαισθανόταν ότι η απομάκρυνση από το λιτό τρόπο ζωής, από το σανιδένιο πάλκο και το ταπεινό του όργανο, θα σήμαινε το τέλος του. Δεν άλλαξε συνήθειες ούτε φίλους. Υπερασπίστηκε την αισθητική του και δεν απομακρύνθηκε ποτέ από το στέκι του, ακόμα κι όταν οι παρέες ήταν λιγοστές.
Ο Χατζιδάκις ξόδευε ότι μάζευε από δικαιώματα, ούτε βίλες, ούτε πισίνες, ούτε λιμουζίνες, και σάρκαζε κάθε άξιον σαρκασμού. Έγραφε μουσικές με τους φίλους του ποιητές που τα τραγουδούσαν οι ερμηνευτές που διασφάλιζαν την ανεξαρτησία του από τους σταρ τραγουδιστές και τις εταιρίες. Ίδρυσε και τον «Σείριο» γι’ αυτό το σκοπό. Απ’ όπου κι αν πέρασε, από διεθνείς δόξες και οφίκια καλλιτεχνικά, δεν άφησε τίποτα να τον διαβρώσει, τα έβλεπε αφ’ υψηλού και διατήρησε την αυθυπαρξία του αλώβητη.
Ο Ντίνος Χριστιανόπουλος έγραψε και δημοσίευσε πολύ νωρίς ένα κείμενο για να καταγγείλει το διαβρωτικό μηχανισμό των επιχορηγήσεων ξεκαθαρίζοντας εξ αρχής τη θέση του και έκανε μια ζωή πλούσια σε περιεχόμενο, αλλά ασφυκτικά λιτή σε οικονομικό επίπεδο. Απόλυτα συνειδητά.
Αλλά κι ο νεότερος Νίκος Παπάζογλου δεν έφυγε από τη Θεσσαλονίκη, δεν ανέχτηκε προστασίες, έχτισε ένα ολόκληρο μικρό σύμπαν που ήταν ανοιχτό σε ό,τι αγαπούσε και στήριζε και ταυτόχρονα του εξασφάλιζε την αυτονομία, τη δημιουργικότητα και την ευζωία του ατελείωτου ταξιδιού.
Και πόσοι άλλοι…
Ο Μάνος Ελευθερίου μελετούσε, σχολίαζε, διόρθωνε ή μαλάκωνε το τραχύ περιβάλλον γύρω του… (φωτό Στ. Ελληνιάδης, Καλλιθέα, 7 Νοεμβρίου 2016)


Αυτονομία και δημιουργία

Γνώριζαν ή ένιωθαν αυτοί οι άνθρωποι, συνειδητά κι ενστικτωδώς, ότι η αλλαγή του τρόπου θεώρησης του κόσμου και οργάνωσης της ζωής τους, θα σήμαινε και τη φθορά της δημιουργικότητάς τους. Ότι εάν περνούσαν στο μέινστριμ, εάν αποδέχονταν τις δελεαστικές προσφορές για ευκολίες και μεγαλεία, εάν δεν διαφύλασσαν τη διαφορετικότητα και την ιδιαιτερότητα τους, την ανεξαρτησία και αυτονομία τους, θα βεβήλωναν τις προσωπικότητές τους, θα αλλοίωναν τις ταυτότητες τους και θα στέρευε η πηγή που έδινε τους καρπούς του ταλέντου τους. Το είδαμε και το βλέπουμε αυτό. 
Πολλά τα παραδείγματα. Τις συνέπειες που έχει αυτή η στροφή και ο συμβιβασμός, σε καλλιτέχνες και διανοούμενους, στο χαρακτήρα και το έργο τους, που ακολούθησαν τον «κανονικό» δρόμο, που άρπαξαν τις ευκαιρίες, που υπέκυψαν στα θέλγητρα του λάιφσταϊλ, που κουράστηκαν από την κόντρα και συμβιβάστηκαν, που πήγαν με το ρεύμα ή συναγελάστηκαν με την εξουσία. Πώς απονευρώθηκαν, πώς άλλαξαν, πώς στέγνωσαν.
Ο Αλέξης Πάρνης, στα 94 του χρόνια, είναι ακόμα στο αμπρί του, από αυστηρή επιλογή. Αρνήθηκε την ενσωμάτωση, απέφυγε ό,τι θα τον ξεστράτιζε, ό,τι θα του αφαιρούσε την ελευθερία να δημιουργεί κατά τη συνείδηση και το ταλέντο του, ό,τι θα μπλόκαρε την έμπνευσή του, ό,τι θα έκανε έκπτωση στην κοσμοαντίληψή του.
Ο Μάνος Ελευθερίου, αυτός ο λεπτεπίλεπτος άνθρωπος, πέρασε μέσα από τη σόου μπίζνες, από τα συγκροτήματα Τύπου, από τους εκδοτικούς οίκους και ανάμεσα στους δημοφιλείς αστέρες του τραγουδιού, ανέγγιχτος και αδιάβροχος. Είχε ένα αόρατο πέπλο άμυνας γύρω του. Σχολίαζε, διόρθωνε ή μαλάκωνε το τραχύ περιβάλλον με τα γραπτά του. Κέρδιζε χώρο για τον ίδιο και για όσους τον αναζητούσαν. Εκτιμούσε τον Μάρκο και τον Ζαμπέτα, αγαπούσε την Κάκια Μένδρη και τη Φλέρη Νταντωνάκη. Και πολλούς άλλους. Δεν ήταν μίζερα ανταγωνιστικός. Ήταν καλόγουστος και φίνος. Δεν ήθελε να γίνει κάτι άλλο, απολάμβανε αυτό που ήταν, αγαπούσε αυτό με το οποίο καταπιανόταν, κράτησε τη Σύρο ζεστά μέσα του και φώτιζε τις πιο όμορφες πνευματικές γωνιές της, περπατούσε στους δρόμους των Εξαρχείων και μετέπλαθε τους σφυγμούς της πόλης και τις αγωνίες των συμπολιτών του σε αφηγήματα, ποιήματα και τραγούδια. Ο Μάνος είχε επίγνωση της σημασίας να κρατήσει τον εσωτερικό του πυρήνα αμαγάριστο.
Αυτή η επιλογή, η στάση, η άποψη, η κοσμοθεώρηση, ενώνει άυλα αυτούς τους συνεπείς και ευφάνταστους δημιουργούς που διαθέτουν τα έργα τους, αλλά δεν ξεπουλάνε το είναι τους. Κι αυτό έχει ακόμα μεγαλύτερη βαρύτητα στην εποχή της εμπορευματοποίησης και της κωλοτούμπας, που όλα, ήθος, ιδέες, πιστεύω και αξίες βιάζονται και εκπλειστηριάζονται…
Στέλιος Ελληνιάδης

Υ.Γ. 1: Πιστός στις πεποιθήσεις του, ο Ελευθερίου είχε αφήσει εντολή να αποτεφρωθεί η σωρός του μετά την πολιτική κηδεία. Αυτό, όμως, που δεν μπορούσε να αποφύγει ήταν η θλιβερή παρουσία των σκάρτων πολιτικών προσώπων που έσπευσαν να τον «τιμήσουν» στο Α΄ Νεκροταφείο, για ένα πέρασμα λίγων δευτερολέπτων στα δελτία ειδήσεων.

Υ.Γ. 2: Στο Περίπτερο Ιδεών (Δρόμος φ. 162 και φ. 333) έχουν δημοσιευτεί κείμενα από το υλικό τριών εκδηλώσεων για τον Μάνο Ελευθερίου στις οποίες ήμουν κεντρικός ομιλητής, παρόντος του συγγραφέα. (Passport Πειραιά 2013, Δήμος Αγίων Αναργύρων 2014 και Δημοτικό Θέατρο Καλλιθέας 2016)

__________
Δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα "δρόμος της αριστεράς" φύλλο 418 - 28/7/2018

Δευτέρα, 23 Ιουλίου 2018

Aντίο Ποιητή!... Μάνο Ελευθερίου από την Σύρο

Δεν είναι μόνο τα "Μαλαματένια λόγια"...

Δεν είναι μόνο τα "Μαλαματένια λόγια"... Όλων αυτών των τεράστιων ανθρώπων παρακολουθώ πάντα συνεντεύξεις τους, τι λένε, τι δεν λένε, πως ζουν, πως δεν ζουν... Στους μεγάλους ποιητές έβρισκα πάντα τη ζωή μου... Είναι κάπως παράξενο αυτό... 

Κάποια στιγμή τον ρώτησαν:
"- Ποια ευτυχισμένη στιγμή σάς έρχεται στον νου;
- Κάμποσες αλλά δεν πρέπει να τις σκέφτομαι. Οταν περνάς ένα δύσκολο παρόν αυτά τα πράγματα δεν πιάνουν· έχεις την εντύπωση πως έχουν συμβεί σε κάποιον άλλο. Αφήνεις λοιπόν τον παλιό σου εαυτό εκεί, τον οποίο έτυχε και τον γνώρισες μια φορά, είπατε «χαίρω πολύ», ήπιατε και ένα ποτό μαζί και τελείωσε η υπόθεση.
- Δεν παντρευτήκατε ωστόσο.
- Ο σοβαρός κόσμος παντρεύεται για να έχει έναν σύντροφο. Δεν είναι μόνο ο έρωτας που φέρνει δύο ανθρώπους μαζί· είναι η αγάπη, η στοργή, η συντροφικότητα. Οσα χρόνια σέρνομαι στα νοσοκομεία έχω δει γυναίκες να ξαγρυπνούν δίπλα στον άνθρωπό τους, γυναίκες τυραννισμένες που έρχονται με το πρώτο λεωφορείο από την άκρη της Αττικής για να είναι πρωί πρωί δίπλα στον αγαπημένο τους. Αυτή η ανάγκη για συντροφικότητα δεν θα πάψει να με συγκλονίζει.
- Επομένως σας λείπει ένας σύντροφος.
- Οπως σε κάθε μοναχικό άνθρωπο.
- Θα μπορούσατε να είχατε γίνει πατέρας;
- Ενα παιδί μέσα στον κόσμο είναι μια ελπίδα, αν και από την άλλη σκέφτεσαι σε τι κόσμο-μπορντέλο θα το φέρεις. Ομως, δεν θα ήθελα να έχω παιδί γιατί απλούστατα δεν μπορούσα να κουμαντάρω τον εαυτό μου".
~~~~~
Aντίο Ποιητή!...

-Δ.Τζ. 
__________
Περισσότερα για τον Μ.Ε. εδώ:

http://agonaskritis.gr/%CE%BC%CE%B5%CE%B3%CE%AC%CE%BB%CE%B…/