Λογοτεχνία και αισθητική στο Μεσοπόλεμο

Η ελληνική κοινωνία του Μεσοπολέμου, μετά την αποτυχημένη μικρασιατική εκστρατεία και στο πλαίσιο της πολιτικής

και κοινωνικής κρίσης που την ακολούθησε, βρισκόταν σε συνεχή μεταβολή. 

                                                        Ηλ. Βενέζης, Αγ. Τερζάκης, Στρ. Μυριβήλης, Θρ. Καστανάκης.

Υπήρχε μια αδιάκοπη ροή ιδεών και νοοτροπιών, ενώ η πόλη έγινε ένας κόμβος επικοινωνίας πληθυσμιακών στρωμάτων, που προέρχονταν από διαφορετικά κοινωνικά και πολιτισμικά περιβάλλοντα. Αυτή η κινητικότητα εξέβαλλε, ανάλογα με τον χώρο που την υποδεχόταν, σε διαφορετικές πολιτισμικές εκφράσεις. Κάποιες από αυτές σχετίζονταν με τη λογοτεχνική παραγωγή, ποίηση και πεζογραφία, που κατά τη δεκαετία του '20 πέρασε ένα στάδιο έντονης κρίσης. 

Ένα καινούργιο ανανεωτικό πνεύμα εμφανίστηκε, ωστόσο, με τη δράση και την παραγωγή της γενιάς του '30. Με την έκφραση "γενιά του '30", στο ευρύτερό της νόημα, εννοούμε όσους νέους λογοτέχνες και ποιητές ωρίμασαν ανάμεσα στα 1930 και τα 1940. 

Πρόκειται για μια ομάδα ανθρώπων του πνεύματος που είχαν τη διάθεση να έρθουν σε ρήξη με το παρελθόν ή τουλάχιστον να διαφοροποιηθούν από αυτό. Η γενιά του '30 συνδιαλεγόταν με άλλες κατευθύνσεις και καλλιτεχνικά ρεύματα της εποχής και έκανε την είσοδό της στο προσκήνιο της ελληνικής πολιτισμικής δραστηριότητας ως πρωτοποριακό κίνημα, καλλιεργώντας και τον προβληματισμό για την έννοια της ελληνικής ταυτότητας. 

Στα πλαίσια αυτού του προβληματισμού αναπτύχθηκε ένας λόγος για κάποιες εκδηλώσεις άλλων πολιτισμικών χώρων. Πρόκειται για το ενδιαφέρον σ' αυτό που ονομάστηκε πρωτόγονη ή λαϊκή έκφραση και την οποία αναζήτησαν στο έργο "ναΐφ" (αυτοδίδακτων, απλοϊκών) ή λαϊκών καλλιτεχνών όπως ο Μακρυγιάννης, ο Θεόφιλος, οι καραγκιοζοπαίχτες ή οι λαϊκοί τεχνίτες και τα τοπικά εργαστήρια. Παράλληλα, νέα καλλιτεχνικά δημιουργήματα, όπως το θέατρο σκιών και το ρεμπέτικο τραγούδι, παράγονταν και απευθύνονταν κυρίως σε λαϊκά και περιθωριακά στρώματα, βρίσκονταν σε στενή συνάρτηση μεταξύ τους και συνδιαλέγονταν στο πλαίσιο του κοινωνικού χώρου απ' όπου προέρχονταν και όπου απέληγαν.

Ο Μεσοπόλεμος υπήρξε μια περίοδος αναζητήσεων και προβληματισμών, μια περίοδος κατά την οποία οι εσωτερικές ζυμώσεις, οι ανακατατάξεις και η διακίνηση νέων ιδεών ευνόησαν τη διαμόρφωση ενός πολύπλευρου διαλόγου. Ποικίλα θεωρητικά ρεύματα όπως ο νεοκαντισμός, ο φροϋδισμός, ο μαρξισμός, ο υπαρξισμός και ο μπερξονισμός επηρέασαν τους Έλληνες διανοούμενους. Άνθησε το δοκίμιο ως προνομιακό είδος, στο οποίο οι κοινωνικές αγωνίες συναντούσαν το φιλοσοφικό στοχασμό. Ο λόγος για την αισθητική και οι ανησυχίες αυτές απέληξαν σε μια διαρκή διερεύνηση της έννοιας της ελληνικότητας. Στο χώρο της τέχνης έκαναν την εμφάνισή τους πολλοί και διαφορετικοί τρόποι έκφρασης. 

Καινούργια ρεύματα, με σημείο εκκίνησης τη δυτική Ευρώπη, εισήχθησαν στον ελληνικό χώρο. Ένα από αυτά, ο υπερρεαλισμός, θεμελιωμένος στην ψυχανάλυση και την επαναστατική έκφραση, βρήκε σημαντικούς εκπροσώπους, αλλά προκάλεσε και σφοδρές αντιδράσεις. Ο υπερρεαλιστικός λόγος που παράχθηκε, ανατρεπτικός και ευφάνταστος, οδήγησε σε μια γόνιμη δημιουργία με μεγάλη εμβέλεια στα κατοπινά χρόνια. Τέλος, το αίτημα για επιστροφή στις πηγές, τάση που ανάγεται στον ευρωπαϊκό ρομαντισμό, στην Ελλάδα εκδηλώθηκε με το ενδιαφέρον για τη λαϊκή παράδοση και πήρε συγκεκριμένη μορφή στις δραστηριότητες της λαογραφικής έρευνας.

Ο αισθητικός λόγος της περιόδου του Μεσοπολέμου προσδιορίστηκε από τα δημιουργήματα της ελληνικής καλλιτεχνικής παραγωγής και το διάλογο που αυτά διατηρούσαν με τα διεθνή καλλιτεχνικά ρεύματα. Ταυτόχρονα αποτελώντας έκφραση της ελληνικής κοινωνίας έδωσε το στίγμα των ορίων και δυνατοτήτων της ελληνικής τέχνης. Ο λόγος λοιπόν που ανέπτυξαν οι θεωρητικοί της εποχής, όπως ο Ευάγγελος Παπανούτσος, ο Ιωάννης Θεοδωρακόπουλος, ο Κωσταντίνος Τσάτσος, ο Κριστιάν Ζερβός, ο Ζαχαρίας Παπαντωνίου και καλλιτέχνες ή λογοτέχνες όπως ο Νίκος Χατζηκυριάκος-Γκίκας και ο Οδυσσέας Ελύτης χρησιμοποίησε σε μεγάλο βαθμό ως κριτήριο την έννοια της ελληνικότητας. 

Μέτρο της, το ελληνικό τοπίο με το διαυγές του φως, που τόνιζε την καθαρότητα των περιγραμμάτων και όριζε με σαφήνεια τα χρώματα. Οι συνιστώσες αυτές παρέπεμπαν σε μια μορφή που εμπεριείχε τη φύση μαζί με τη λογική και το πνεύμα. Σε γενικές γραμμές, οι αισθητικές αυτές αντιλήψεις αντιμετώπισαν πιο θετικά τον κυβισμό, ως γεωμετρική απόδοση της φύσης, ενώ επέκριναν τις εξπρεσιονιστικές τάσεις που "καταστρέφουν" τη μορφή προσδίδοντάς της την αίσθηση της ρευστότητας.

Από το έργο του ΙΜΕ "Ελληνική ιστορία στο διαδίκτυο": www.e-history.gr

*από το: 
http://www.newsit.gr/default.php?pname=Article&art_id=41311&catid=22&la=1

Νεοελληνικές σπουδές του Κέιμπριτζ

ΝΑΣΟΣ ΒΑΓΕΝΑΣ *

Η ίδρυση, εφέτος, στο Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ της Εδρας Α. Γ. Λεβέντη για τη μελέτη και διδασκαλία του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού, χάρη σε γενναιόδωρη χορηγία του Ιδρύματος Α. Γ. Λεβέντη, θα ήταν ένα γεγονός αμέριστης ικανοποίησης, αν δεν το σκίαζε ένα θλιβερό ενδεχόμενο: η άμεση απειλή της κατάργησης στο ίδιο Πανεπιστήμιο, για οικονομικούς λόγους, των νεοελληνικών σπουδών. Αποτελεί ειρωνική σύμπτωση το ότι η απειλή αυτή, που εμφανίζεται σε ένα πανεπιστήμιο με μακρότατη φιλελληνική παράδοση, έγινε έντονα ορατή ακριβώς εφέτος, την επέτειο του εορτασμού των 800 χρόνων από την ίδρυσή του. 

Το Κέιμπριτζ φαίνεται να είναι ο πρώτος χώρος της Μεγάλης Βρετανίας όπου αρχίζουν, σε παλαιούς χρόνους, οι νεοελληνικές σπουδές. Αλλά είναι και ο τόπος όπου τυπώνεται ένα από τα πρώτα νεοελληνικά κείμενα που μιλούν για τους Νεοέλληνες. Αναφέρομαι στο Εγχειρίδιον περί της καταστάσεως των σήμερον Ελλήνων του Χριστοφόρου Αγγέλου του Ελληνος, που εκδόθηκε σε νεοελληνική γλώσσα το 1619 από το τυπογραφείο της Αcademiae Cantabrigiensis, δηλαδή από το Cambridge University Ρress της εποχής. (Το βιβλίο ανατυπώθηκε πρόσφατα, το 2008, και μάλιστα, κατά πολύ ενδιαφέρουσα σύμπτωση, σε δύο διαφορετικές εκδόσεις, ωραία επιμελημένες από τους Γεώργιο Λαγανά και Κωνσταντίνο Γαρίτση- η δεύτερη μαζί με τα υπόλοιπα έργα του Αγγέλου.) Ο Χριστόφορος Αγγελος ήταν ο πρώτος έλληνας φοιτητής του Πανεπιστημίου του Κέιμπριτζ (φοίτησε κατά τα έτη 1608-1610), και ήταν σε αυτό, όπως όλα δείχνουν, και ο πρώτος διδάσκαλος της νεοελληνικής γλώσσας. Σημειώνω τις χρονολογίες: 1608-1609 από τη μια, 2009 από την άλλη. Σήμερα, με τη συμπλήρωση τεσσάρων αιώνων από την πρώτη εμφάνισή τους στο Κέιμπριτζ, οι νεοελληνικές σπουδές φαίνονται να τελειώνουν, στο Κέιμπριτζ της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Πράγμα το οποίο φαίνεται να σημαίνει ότι δεν υπάρχουν πλέον φιλέλληνες στη Μεγάλη Βρετανία. Απομένει να αποδειχτεί αν υπάρχουν στην Ελλάδα. 

Πάντως στο Κέιμπριτζ το 1609 υπήρχαν. Μας το λέει ο Χριστόφορος Αγγελος στο Εγχειρίδιόν του, όπου εμφανίζεται για πρώτη, απ΄ όσο γνωρίζω, φορά ο χαρακτηρισμός φιλέλληνες (με τη νεότερη έννοια του όρου) για τους ανθρώπους που τον δέχτηκαν στο Κέιμπριτζ (ο Αγγελος αφιερώνει το βιβλίο του στους «Εκλαμπροτάτους και Σοφωτάτους της Επιστήμης εραστές Φιλέλληνας της Υψηλοτάτης τε και Υπερβοήτου Ακαδημίας της Κανταβριγίας»). Αυτός ο φιλελληνισμός, που έβρισκε κατά καιρούς την ευκαιρία να εκδηλωθεί έκτοτε, ζωπυρώθηκε έντονα το 1918 με την πρωτοβουλία δύο αδελφών, των Μargaret και Αgnes Smith, που κληροδότησαν στο Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ ένα σεβαστό ποσό για την ίδρυση μιας διδακτικής θέσης για τα Νέα Ελληνικά. Τη θέση, που άρχισε να λειτουργεί το 1936, κατέλαβαν οι Romily Jenkins (1936-1946), Σταύρος Παπασταύρου (1947-1979) και David Ηolton (1981 ως σήμερα), αναδεικνύοντας το Κέιμπριτζ ως ένα από τα σημαντικότερα πεδία καλλιέργειας των νεοελληνικών σπουδών στον ευρωπαϊκό χώρο. Ιδιαίτερα παραγωγική υπήρξε η θητεία των δύο τελευταίων: υπό την επίβλεψή τους εκπονήθηκαν σπουδαίες διατριβές με θέματα νεοελληνικής φιλολογίας, οι συγγραφείς των οποίων είχαν λαμπρή σταδιοδρομία σε μεγάλα πανεπιστήμια τριών ηπείρων. 

Τα οκτακόσια χρόνια του Πανεπιστημίου του Κέιμπριτζ γιορτάστηκαν πριν από λίγες ημέρες και στην Ελλάδα από την Ακαδημία Αθηνών με μια εκδήλωση που ήταν περισσότερο εξορκισμός ενός απειλούμενου θανάτου. Διότι ο σκοπός του εορτασμού ήταν λιγότερο η απότιση φόρου τιμής στο περιώνυμο Πανεπιστήμιο και περισσότερο μια οικονομική έκκληση για αποτροπή της κατάργησης των νεοελληνικών του σπουδών. Γι΄ αυτό θα τελειώσω με μια νότα όχι νοσταλγίας αλλά ελπίδας, αναφέροντας έναν διάλογο μεταξύ του Καβάφη και του Ε. Μ. Forster, του σπουδαίου βρετανού συγγραφέα, επιφανούς τέκνου του Κέιμπριτζ. Σε ένα από τα κείμενά του για τον Αλεξανδρινό, ο Φόρστερ αφηγείται (το χωρίο μεταφράζει και παραθέτει σε ένα δοκίμιό του ο Σεφέρης): «Κάπως με χιούμορ, κάπως σοβαρά, έκαμε μια φορά ο Καβάφης την παραβολή ανάμεσα στους Ελληνες και στους Αγγλους. “Οι δύο λαοί έχουν πολλά κοινά γνωρίσματα”, υποστήριζε, “αλλά υπάρχει μια άτυχη διαφορά ανάμεσά μας, μια μικρή διαφορά. Εμείς οι Ελληνες χάσαμε το κεφάλαιό μας- και τα αποτελέσματα τα βλέπεις. Παρακάλα, αγαπητέ μου Φόρστερ, ω παρακάλα, να μη χάστε ποτέ το κεφάλαιό σας”». 

Στην εορτή των ογδοντάχρονων του Φόρστερ, που διοργάνωσε το Κing΄s College του Κέιμπριτζ το 1959, ο Σεφέρης- πρεσβευτής τότε στο Λονδίνο - που παρευρέθηκε στην τελετή, του έκανε δώρο ένα τετράδραχμο του Δημητρίου του Σωτήρος συνοδεύοντάς το, μαζί με τις ευχές του, και με τη φράση: «Για να εικονογραφήσετε ένα ποίημα του φίλου σας Καβάφη». Αν κρίνω από τη διαγραφόμενη μοίρα των νεοελληνικών σπουδών στο Κέιμπριτζ, οι Αγγλοι φαίνεται, δυστυχώς, να έχουν χάσει το κεφάλαιό τους. Η καλλιέργεια της μελέτης των νέων ελληνικών φαίνεται να τελειώνει εκεί. Εκτός αν συμβεί κάποιο έξωθεν θαύμα, που θα αντικαταστήσει το εξανεμισμένο κεφάλαιο: κάποια εξ Ελλάδος γενναιόδωρη ενέργεια- μια ουσιώδης προσφορά τετράδραχμων ανάλογων με εκείνα του Δημητρίου του Σωτήρος, που θα έσωζε τις νεοελληνικές σπουδές της Κανταβριγίας. Ετσι ώστε να συνεχίσουν να εικονογραφούνται στο Κέιμπριτζ νεοελληνικά έργα. 

Ο κ. Νάσος Βαγενάς είναι καθηγητής της Θεωρίας και Κριτικής της Λογοτεχνίας στο Τμήμα Θεατρικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αθηνών.

από την εφημ. ΤΟ ΒΗΜΑ Κυριακή 9 Αυγούστου 2009

Διαβάστε περισσότερα: 

http://www.tovima.gr/default.asp?pid=2&artid=282758&ct=122&dt=09/08/2009#ixzz0yAULxeLm

ΤΑΞΕΙΔΙ ΤΕΧΝΩΝ

Αμέλεια........Του Κώστα Σκηνιώτη*

EΠΙΦΥΛΛΙΔΕΣ ΤΗΣ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑΣ "ΑΡΚΑΔΙΚΟΥ ΒΗΜΑΤΟΣ"

Αμέλεια

Ο Αλέξης έφυγε νωρίς. Δεν το επέλεξε. Η επιλογή-να κοπεί το νήμα της ζωής του τόσο πρόωρα-δεν ήταν δική του.

Ο ισχυρισμός ακούστηκε εξ’ αρχής: Αμέλεια.

Μικρά παιδιά στο σχολείο ακούσαμε πολλές φορές τη λέξη αυτή από τον δάσκαλο. «Είσαι αμελής και δεν θα πετύχεις τον στόχο σου».

Μικρά παιδιά ακούσαμε συχνά αυτή τη λέξη από τους γονείς μας. «Είσαι αμελής και δεν θα πετύχεις τον στόχο σου».

Η ζωή μας επιφυλάσσει πολλές ανατροπές. Συχνά το περιεχόμενο πολλών λέξεων αλλάζει. Όπως εδώ. Κάποιος δήλωσε αμελής. Όμως αυτός, αντίθετα από όσα μαθαίναμε εμείς πέτυχε στο στόχο του.

Φαντάζομαι ότι το δικό του ποίημα για την αμέλεια θα έμοιαζε ίσως με το παρακάτω:

Αμέλεια

Νεαρέ μου δεκαπεντάχρονε

δεν είχα δόλο

την ώρα που σε σημάδευα.

Αμέλεια είχα τη στιγμή

που το δάχτυλό μου πίεσε την σκανδάλη.

Η πρόθεσή μου ήταν αγαθή.

Να δω μόνο ήθελα

αν γρηγορότερος ήσουν από τη σφαίρα.

Αν προλάβαινες να κρυφτείς

πριν αυτή σε πετύχει.

Αν την ικανότητα είχες

στο χέρι να την πιάσεις

και να την σταματήσεις.

Η πρόθεσή μου ήταν αγνή,

αμέλησα απλά να σου πω

ότι τη νύχτα εκείνη

σε είχα επιλέξει

να παίξεις το στόχο.

                                                                      Του Κώστα Σκηνιώτη

Μέλους της Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών

** Ο Κώστας Μ. Σκηνιώτης γεννήθηκε το 1960 στην Αθήνα.
Σπούδασε στην Ανώτατη Βιομηχανική Σχολή Πειραιά, Διοίκηση Επιχειρήσεων.
Μεγάλωσε στον Κολωνό και πέρασε τα περισσότερα χρόνια της ζωής του στην περιοχή Αγ. Παντελεήμονα Αχαρνών.
Στον Κολωνό όπου μεγάλωσε είναι εδώ και μια 10ετία η ΚΑΜΠΥΛΗ ο χώρος δηλαδή εργασίας του μαζί με τον αδελφό του Γιώργο.
Έχει γράψει τα βιβλία:

• Στιγμές ζωής Νότες μουσικής - 1996
• Είσοδος στο φώς - 2000
• Το Αίνιγμα του ξύλινου Αλόγου - 2004

Από το 2003 αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα όρασης γεγονός το οποίο δεν τον εμποδίζει να συνεχίσει την προσπάθεια συγγραφής.

Δείτε περισσότερα στο: http://www.act4people.org.gr/main.php?pg=0&s=1&LANG=gr

Περιοδικά και ποιητές τη δεκαετία του '60 σε Αμερική, Αγγλία

Από τον Γιάννη Γκούμα*

Τη δεκαετία του '60, στην Αμερική, έβλεπες παντού μια έντονη διέγερση ενδιαφέροντος για την ποίηση και τους πολλαπλάσιους ποιητές που βρέθηκαν στο προσκήνιο.

Τέτοιο ενδιαφέρον δεν είχε ποτέ προκαλέσει η ποίηση στο παρελθόν. Χιλιάδες λογοτεχνικά περιοδικά κυκλοφορούσαν, όσο και ποιητές που έδειχναν τη δουλειά τους σ' αυτά. Μερικά από αυτά τα περιοδικά λάμβαναν πάνω από 300 ποιήματα τον μήνα. Κάπου 400 βιβλία ποίησης εκδίδονταν κάθε χρόνο. Οι ποιητές είχαν από κοινού μια σκόπιμη επιδίωξη της διαφοροποίησης - τον συνδυασμό τεχνοτροπίας, ένα βαθύ αίσθημα και την αίσθηση δέσμευσης. Η κλίμακα και η ποικιλία της δουλειάς προέκυπταν από την τήρηση συγκεκριμένης στάσης απέναντι στις λογοτεχνικές δυνάμεις που υπήρχαν, ή έστω που ακόμα γυρόφερναν: οι New Critics (Νέοι Κριτικοί) της δεκαετίας του '40, και κατόπιν του '50, μια εποχή φορμαλιστικής αντίληψης και τεχνοτροπίας. Με αφετηρία τη δεκαετία του '50, που γρήγορα εισήλθε στη δεκαετία του '60, εμφανίστηκαν οι Black Mountain Poets, οι Beats (τη λέξη την επινόησε ο Jack Kerouac), οι New York Poets και οι Conffesional Poets (Εξομολογητές).

Μάλιστα, το 1970, μέσα σε 20 χρόνια, η κατευθυντήρια ποιητική γραμμή είχε λουστραριστεί με το καλαίσθητο χέρι του Richard Wilbur, είχε επεκταθεί με το γενναιόδωρο χέρι του Allen Ginsberg, είχε ξακριστεί από τον Robert Creely και η σύνταξή της είχε πλήρως αναδιοργανωθεί από τον W.S. Merwin. Ενα άλλο σημαντικό γεγονός στις αρχές της δεκαετίας του '60 ήταν η επιρροή των μεταφράσεων σε περιοδικά που άσκησαν επίδραση στους αμερικανούς ποιητές και που συνεισέφεραν στον αυξανόμενο διεθνισμό της αμερικανικής ποίησης.

Πρέπει επίσης να αναφερθεί ότι εκδόθηκαν δύο σημαντικές ανθολογίες, που παρουσίαζαν όλο το φάσμα της αμερικανικής ποίησης του 1960. Οι επιλογές των ποιημάτων συγκέντρωναν για πρώτη φορά τους ποιητές που είχαν απορρίψει την προσήλωση στους καθιερωμένους ακαδημαϊκούς ποιητικούς τύπους. Επρόκειτο για ποιητές που είχαν ήδη δημιουργήσει μια δική τους παράδοση, έναν δικό τους χώρο και ένα δικό τους κοινό. Ηταν καταχωρισμένοι σε πέντε γκρουπ: οι Black Mountain Poets, οι San Francisco Renaissance, οι Beat Generation, οι New York Poets και μια ομάδα άνευ «γεωγραφικού ορισμού», απαρτιζόμενη από νεότερους ποιητές, οι οποίοι είχαν κάποια σύνδεση με γνωστές φυσιογνωμίες των προαναφερόμενων γκρουπ ή είχαν επηρεαστεί από αυτά.

Στην Αγγλία, η Movement Poetry (Ποιητικό Κίνημα) ήταν, από άποψη ύφους, συνεκτική και εξέφραζε αντίθεση στον μοντερνισμό και στον διεθνισμό. Σ' αυτή την κατηγορία ανήκουν οι Phillip Larkin, Donald Davis, Elizabeth Gennings, D.J. Enright και Thom Gun.

Τώρα, αν αναφέρω τάσεις εξπρεσιονισμού σ' αυτή την περίοδο ίσως φανεί περίεργο, μιας και οι Γερμανοί εξπρεσιονιστές είχαν ελάχιστη επιρροή στην αγγλική ποίηση. Πάντως μεταπολεμικά αρκετοί άγγλοι ποιητές δείχνουν να έχουν τους ίδιους σκοπούς με λογοτέχνες όπως ο Georg Trakl και ο Jacob Van Hodis. Για παράδειγμα, η δουλειά του Ted Hughes περιέχει έναν εξπρεσιονιστικό δυναμισμό, μια διάθεση των λέξεων να μιμούνται τη δράση και το αίσθημα που περιγράφουν - αν και σε βάρος της δομής του ποιήματος. Σ' αυτή την ομάδα κατατάσσονται ο Francis Berry, η Sylvia Plath, ο Α. Alvarez και ο John Silkin.

Το Group (Ομάδα), αντίθετα από το Ποιητικό Κίνημα, ήταν ένας προσωπικός σύνδεσμος ποιητών που συναντιούνταν κάθε εβδομάδα και αντάλλασσαν σκέψεις. Αυτές οι συναντήσεις άρχισαν στα μέσα της δεκαετίας του '50 και συνεχίστηκαν καθ' όλη τη δεκαετία του '60. Από άποψη τεχνοτροπίας οι Group Poets ήταν λιγότερο συνεκτικοί σε σχέση με τους Movements Poets. Οι πιο χαρακτηριστικοί όσον αφορά τους στόχους και τον τόνο τους είναι ο Martin Bell και ο Peter Porter. Βασικά αυτό που βλέπει κανείς στη δουλειά τους είναι μια έκφραση έντονης διαμαρτυρίας. Είναι πιο χαλαροί, πιο της καθομιλουμένης, πιο εκ προθέσεως νατουραλιστές από τους περισσότερους Movement Poets.

Στη δεκαετία του '60, ο λόγος που η γενικώς μοντερνιστική κλίση της αγγλικής ποίησης σχεδόν στερούνταν κριτικής αναγνώρισης είχε να κάνει με ένα άλλο φαινόμενο: την αποκέντρωση της ποιητικής κοινότητας και την τάση των ποιητών να απορρίψουν τον ακαδημαϊκό κόσμο και την ακαδημαϊκή κριτική. Οι καινούριες κατευθύνσεις της αγγλικής ποίησης δεν είχαν επίκεντρο το Λονδίνο, αλλά στράφηκαν σε επαρχιακές πόλεις, όπως το Μπίρμιγχαμ, το Λίβερπουλ, το Νιουκάσλ και το Μπέλφαστ. Ολα αυτά τα κέντρα είχαν έναν δικό τους ιδιότυπο χαρακτήρα. Στο Μπίρμιγχαμ και στο Νιουκάσλ η ποίηση ακολουθούσε τη μανιέρα του Ezra Pound. Στο Λίβερπουλ κυριαρχούσε το ρεύμα της λεγόμενης poppoetry. Στο Μπέλφαστ η ποίηση συνδύαζε τις επιρροές του Movement και του Group. Ο διεθνισμός είχε επίσης να κάνει με την αντίθεση στον ακαδημαϊσμό, κάτι που ήταν πιο εμφανές στην επαρχία παρά στο Λονδίνο.

Οι φωνές διαφωνίας που επικρατούσαν στην αγγλική ποίηση έμελλε να έχουν υψηλή και θετική απήχηση στους νέους: οργάνωση ποιητικών εκδηλώσεων και επιστροφή της ποίησης στον προφητικό της ρόλο. Ξαφνικά, οι ποιητές βρέθηκαν να είναι εκπρόσωποι μιας πραγματικής κοινότητας -μια κοινότητα προσαρμοσμένη στις εικαστικές τέχνες μάλλον παρά στα πανεπιστήμια, μια κοινότητα που ταυτιζόταν μ' ένα είδος πολιτικής διαμαρτυρίας ενάντια στο κατεστημένο, με την κανούρια μουσική των γκρουπ (είναι απίθανο πόσοι δημοφιλείς μουσικοί είχαν αρχίσει την καριέρα τους σε σχολές καλών τεχνών), μια κοινότητα με πιο ολοκληρωτικές ριζοσπαστικές θέσεις και αντιλήψεις απ' αυτές που μπορούσαν να εξασφαλίσουν οι ποιητές.

* εφημ. "Ελευθεροτυπία" Βιβλιοθήκη, Παρασκευή 13 Αυγούστου 2010

Εκλεισε μετά από 40 χρόνια εφημερίδα της ομογένειας

Κυκλοφόρησε, πριν από τέσσερεις δεκαετίες, ως "Δωδεκάνησος", ενώ το 1975 μετονομάστηκε σε "Ελληνισμός τηςΑμερικής". Πρόκειται για την μηνιαία εφημερίδα του καταγόμενου από τη Κω δρα Κωνσταντίνου Τσιρπανλή, ο οποίος ζει στη Φιλαδέλφεια των Ηνωμένων Πολιτειών.

    Μιλώντας στον "Εθνικό Κήρυκα", ο 75χρονος δρ. Τσιρπανλής εξέφρασε τη θλίψη του για το γεγονός και εξήγησε ότι η απόφαση ελήφθη με πολύ πόνο. Καθοριστικό ρόλο έπαιξε η κατάσταση της υγείας του και τα οικονομικά του, λόγους για τους οποίους τα δύο τελευταία χρόνια η εφημερίδα έβγαινε κάθε δίμηνο.

    "Αδυνατώ, πλέον, να εκδώσω την εφημερίδα. Όλα τα χρήματά μου, ακόμη και τη σύνταξή μου τα διέθετα για την έκδοσή της και μόνο. Ήμουν και παραμένω αγωνιστής. Όλη μου την ζωή αγωνίστηκα για την Ομογένεια της Αμερικής, για τη διατήρηση και καλλιέργεια της γλώσσας μας και για να πολεμήσω τον ανθελληνισμό και την αφομοίωση", πρόσθεσε συγκινημένος ο δρ. Τσιρπανλής.

    Η κυκλοφορία της εφημερίδας τα τελευταία χρόνια κυμαίνονταν στα περίπου 500 φύλλα και διανέμονταν δωρεάν στα ελληνικά καταστήματα και επιχειρήσεις, ενώ αρκετά φύλλα αποστέλλονταν ταχυδρομικώς σε διάφορες πόλεις των ΗΠΑ και στη γενέτειρα. Τα τελευταία χρόνια εκτυπωνόταν στην Αθήνα, στο τυπογραφείο "Επτάλοφος", και αυτό, όπως τόνισε, αύξαινε το κόστος της εφημερίδα που έπαιξε καθοριστικό ρόλο στη συσπείρωση των δωδεκανησιακών συλλόγων και στην ενίσχυση της Ομοσπονδίας τους στις ΗΠΑ.

    Ο Κωνσταντίνος Τσιρπανλής γεννήθηκε στο νησί του Ιπποκράτη, απ΄ όπου πήγε στην Αμερική για σπουδές. Πήρε το διδακτορικό του από το πανεπιστήμιο Κολούμπια.

    Το 1964 ίδρυσε την Έδρα Νεοελληνικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης (N.Y.U.).

    "Η έδρα ιδρύθηκε επί προεδρίας Μπράουν και νοσταλγώ αυτή την εποχή. Ήταν η πρώτη έδρα που δημιουργήθηκε στην Αμερική", επεσήμανε-μεταξύ άλλων-ο δρ. Τσιρπανλής.

www.newsit.gr/

Μεγάλη μείωση των Ελλήνων φοιτητών σε ΑΕΙ του εξωτερικού

ΤΟΥ ΜΑΝΟΛΗ Γ. ΔΡΕΤΤΑΚΗ*

Εδώ και πολλές δεκαετίες ένας μεγάλος αριθμός Ελλήνων σπουδάζει σε ΑΕΙ του εξωτερικού κάνοντας προπτυχιακές και μεταπτυχιακές σπουδές, και, δυστυχώς, τα καλύτερα μυαλά δεν επιστρέφουν στην Ελλάδα (λόγω της συνεχιζόμενης «διαρροής εγκεφάλων»). Αν εξαιρέσει κανείς το Λουξεμβούργο, το οποίο δεν έχει ΑΕΙ, και την Ιρλανδία, της οποίας πολλοί φοιτητές (λόγω γλώσσας και εγγύτητας) σπουδάζουν σε αγγλικά πανεπιστήμια, ο αριθμός των Ελλήνων φοιτητών στο εξωτερικό ως ποσοστό των φοιτητών στα ελληνικά ΑΕΙ ήταν και εξακολουθεί να είναι ο υψηλότερος ανάμεσα στα κράτη - παλαιά μέλη της Ε.Ε.

Στο άρθρο αυτό θα εξετάσουμε τη μεταβολή του αριθμού των Ελλήνων φοιτητών σε ΑΕΙ του εξωτερικού στο διάστημα 1998-2007. Στοιχεία για τους φοιτητές που σπουδάζουν σε ΑΕΙ του εξωτερικού υπάρχουν στη βάση δεδομένων της Στατιστικής Υπηρεσίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, της Eurostat και στη βάση δεδομένων του ΟΟΣΑ. Τα στοιχεία της Eurostat αναφέρονται σε φοιτητές κρατών-μελών της Ε.Ε. που σπουδάζουν σε άλλες χώρες της Ε.Ε., ενώ τα στοιχεία του ΟΟΣΑ δεν καλύπτουν όλες τις χώρες της Ε.Ε., καλύπτουν, όμως, και χώρες εκτός Ευρώπης (ΗΠΑ, Καναδά, Αυστραλία κ.λπ.).

Με βάση τα στοιχεία της Ε.Ε. εξετάζουμε τους φοιτητές των κρατών-μελών της Ε.Ε. των 15 που σπούδαζαν σε άλλα κράτη της Ε.Ε. τα έτη 1998 και 2007 (στο Μέρος Ι) και με βάση τα στοιχεία του ΟΟΣΑ τα κράτη στα οποία σπούδαζαν Έλληνες φοιτητές τα ίδια έτη (στο Μέρος ΙΙ).

Ι. Φοιτητές των κρατών - μελών της Ε.Ε. των 15 που σπουδάζουν σε άλλα κράτη της Ε.Ε.

Στην 1η στήλη του Πίνακα 1, με βάση τα στοιχεία της Eurostat, δίνουμε τον αριθμό των φοιτητών σε χιλιάδες των κρατών-μελών της Ε.Ε. των 15 που σπούδαζαν σε άλλα κράτη της Ε.Ε. το έτος 1998, στη 2η στήλη το έτος 2007 και στην 3η την ποσοστιαία μεταβολή τους το 2007 σε σχέση με το 1998. Στις δύο τελευταίες στήλες του Πίνακα δίνεται η ποσοστιαία κατανομή τους.

Από τον Πίνακα 1 φαίνεται ότι το 2007 σε σχέση με το 1998 ο αριθμός των φοιτητών που προέρχονταν από 13 κράτη-παλαιά μέλη της Ε.Ε. και σπούδαζαν σε ΑΕΙ άλλων κρατών-μελών της Ε.Ε. αυξήθηκε και από 2 μειώθηκε. Τη μεγαλύτερη αύξηση παρουσίασαν οι Γερμανοί και Λουξεμβούργιοι φοιτητές και τη μεγαλύτερη μείωση οι Έλληνες (οι Βρετανοί μειώθηκαν ελάχιστα). Αποτέλεσμα των μεταβολών αυτών ήταν το ποσοστό που οι Έλληνες αντιπροσώπευαν στο σύνολο των φοιτητών των κρατών-μελών της Ε.Ε.15 που σπούδαζαν σε άλλα κράτη από 24,8% το 1998 να μειωθεί στο 10,9% το 2007.

ΙΙ. Κυριότερες χώρες στις οποίες σπουδάζουν Έλληνες φοιτητές

Στην 1η στήλη του πρώτου μέρους του Πίνακα 2, με βάση τα στοιχεία του ΟΟΣΑ, δίνονται οι κυριότερες χώρες στις οποίες σπούδαζαν Έλληνες φοιτητές το 1998, στη 2η το 2007 και στην 3η η ποσοστιαία μεταβολή τους. Στις δύο τελευταίες στήλες του Πίνακα δίνονται οι ποσοστιαίες κατανομές τους. Στο δεύτερο μέρος του Πίνακα δίνεται ο αριθμός των φοιτητών στα ελληνικά ΑΕΙ τα ίδια έτη και το ποσοστό που οι Έλληνες φοιτητές στο εξωτερικό αντιπροσώπευαν στο σύνολο των φοιτητών στα ελληνικά ΑΕΙ.

Από το πρώτο μέρος του Πίνακα 2 φαίνεται ότι στα 3 από 4 κράτη πρώτα κράτη (Ηνωμένο Βασίλειο, Γερμανία, Ιταλία και Γαλλία), στα οποία σπούδαζε η μεγάλη πλειονότητα των Ελλήνων φοιτητών, ο αριθμός τους μειώθηκε, αλλά το ποσοστό που αντιπροσώπευαν στο σύνολο των Ελλήνων φοιτητών σε ΑΕΙ του εξωτερικού ξεπερνά το 83% του συνόλου τους και τα δύο έτη, και από αυτούς πάνω από τους μισούς σπούδαζαν σε ΑΕΙ του Ηνωμένου Βασιλείου (αυτό συνέβαινε και πολλά χρόνια πριν από την περίοδο που εξετάζουμε στο άρθρο αυτό).

Ένας από του λόγους στους οποίους οφείλεται η μείωση των Ελλήνων που σπουδάζουν σε ΑΕΙ του εξωτερικού είναι και η μεγάλη αύξηση του αριθμού των εισακτέων σε ελληνικά ΑΕΙ. Όπως φαίνεται από το δεύτερο μέρος του Πίνακα, η αύξηση αυτή είχε ως αποτέλεσμα να μειωθεί στο μισό το ποσοστό που οι Έλληνες φοιτητές του εξωτερικού αντιπροσωπεύουν στο σύνολο των φοιτητών στα ελληνικά ΑΕΙ. Η οικονομική κρίση που έχει ξεσπάσει από το 2008 δεν αποκλείεται να προκαλέσει ακόμα μεγαλύτερη μείωση του αριθμού των Ελλήνων που σπουδάζουν σε ΑΕΙ του εξωτερικού.

* Ο Μανόλης Γ. Δρεττάκης είναι πρώην αντιπρόεδρος της Βουλής, υπουργός και καθηγητής της ΑΣΟΕΕ
Δημοσιεύθηκε στην εφημ. "Η ΑΥΓΗ"18.7.2010